motto:
Po pierwsze: zaciekawić!
(Leonardo da
Vinci)
(po
drugie: nie zanudzić... tpl)
"Jak wiemy, nie
ma w sali wykładowej większej ciszy nad tę, która zapada na czas pierwszych
chwil chemicznego pokazu. Tych chwil zamilknięcia w spontanicznym, wytężonym
skupieniu zazdroszczą nam reżyserzy i dyrektorzy artystyczni filharmonii".
Nauczanie
chemii w szkole i na wyższej uczelni, posługując się jedynie kredą i tablicą
- to zwykły sabotaż dydaktyczny!
(przyczyną jest lenistwo i/lub pycha
dydaktyków)


(zdjęcia można powiększyć)
22 stycznia 2010
WZNAWIAMY
CYKL OTWARTYCH
SPOTKAŃ - POKAZÓW
ATRAKCYJNYCH, MAŁO
ZNANYCH DOŚWIADCZEŃ CHEMICZNYCH (I część, cykl przewidziany jest na 3 lata).
ZAJĘCIA ADRESOWANE SĄ DO OSÓB INTERESUJĄCYCH SIĘ CHEMIĄ:
UCZNIÓW,
NAUCZYCIELI CHEMII, STUDENTÓW
CO DWA
TYGODNIE (LUB CO TYDZIEŃ)
W PIĄTKI o godz. 17.00,
w sali 112 NA
WYDZIALE CHEMII U.G. (WRZESZCZ, ul. Sobieskiego 18, pierwsze piętro)
DOJAZD AUTOBUSEM
115 z WRZESZCZA (DWORZEC PKP) lub z GDAŃSKA
CZAS POKAZU:
ok. 2 GODZINY
INFORMACJE O SZCZEGÓŁACH NAJBLIŻSZEGO SPOTKANIA
MOŻNA ZNALEŹĆ
NA STRONIE INTERNETOWEJ:
F
www.chem.univ.gda.pl/~tomek/
lub
TELEFONICZNIE: (058) 523 5341
lub:
tomek[at]chem.univ.gda.pl
(daty,
program i kolejność mogą ulegać częstym zmianom, proszę kontrolować na stronie
www w dniu spotkania)
22 stycznia 2010
"CICER CHEMICUS CUM CAULE" - PREZENTACJA PRZYKŁADOWYCH POKAZÓW
ZAPLANOWANYCH NA CAŁY TRZYLETNI CYKL (fotochemia, reakcje enzymatyczne, chemia
"kuchenna", nietypowa kinetyka chemiczna, kataliza, elektrochemia, reakcje wybuchowe,
modele fizyczne w dydaktyce, transport substancji i in.)
5 lutego
2010 FOTOCHEMIA I cz. (FLUORESCENCJA, FOSFORESCENCJA, TRYBOLUMINESCENCJA)
- fluorescencja węglowodorów i barwników
organicznych, zależność od stężenia (jak bada się przebieg wód podziemnych?)
-
F
czerwona fluorescencja zielonego chlorofilu
- fluorescencyjne wskaźniki pH (chinina, naftole)
-
F
fluorescencja związków uranu
- działanie wybielacza optycznego proszku do prania
- "świat w ultrafiolecie": identyfikacja
przedmiotów,
F
systemy zabezpieczenia banknotów i dokumentów, fluorescencja
wnętrza oczu (bardzo proszę o przyniesienie na spotkanie próbek różnych
banknotów, dokumentów, oraz barwnej konfekcji)
- obserwacja parowania rtęci, "dziura ozonowa"
- fluorescencja defektów sieci krystalicznej KCl
domieszkowanego SbCl3
- fosforescencja w niskich temperaturach,
wysokotemperaturowa fosforescencja barwników w szkliwach i na innych
matrycach
- tryboluminescencja kwasu N-acetyloantranilowego
oraz cukru
- (+ powtórka: niebieskie+ niebieskie=bezbarwne
; wybuch metanu)
Z przykrością
informuję o zdjęciu z anteny TVP programu "Laboratorium",
prosząc o włączenie się do F
akcji. W
programach sporo miejsca zajmowała chemia, a poniższe zdjęcie wykonane było w UG
podczas realizacji jednego z nich...

12
lutego (nastąpiła zmiana terminu)
FOTOCHEMIA
II cz. (CHEMILUMINESCENCJA - świecenie podczas reakcji chemicznych, na zimno)
- prosty sposób otrzymywania białego fosforu,
świecenie białego fosforu, sporządzanie zawiesiny fosforu w wazelinie,
F
świecenie par fosforu
- czerwone świecenie wzbudzonego (singletowego)
tlenu gazowego
- świecenie podczas utleniania pirogalolu
- reakcja Wedekinda (świecenie związków
magnezoorganicznych) (warunkowo)
- chemiluminescencja luminolu: aktywatory
świecenia, śledzenie przebiegu korozji miedzi, reakcja zegarowa "z
błyskiem", identyfikacja plam krwi
- wysokowydajna chemiluminescencja:
F
chemiczna latarka
, promocja oświetlaczy chemicznych firmy Omniglow
- bioluminescencja bakterii (zostanie
zaprezentowane w innym terminie - trzeba nieco czasu na wyhodowanie kolonii
bakteryjnych)
FOTOCHEMIA III cz. (REAKCJE
FOTOCHEMICZNE)
- fotobromowanie węglowodorów
- wybuchowa fotosynteza chlorowodoru
- fotochromia ditizonianu rtęci:
pomarańczowy-niebieski
- F
sitodruk: polimeryczne emulsje chromianowe
- światłoczułość układu: Fe3+ / C2O42−
. F
Chemiczny aktynometr
(światłomierz)
- F
światłoczułość
soli dwuazoniowych, papiery do azotypii
(kopiowania) - warunkowo
- fotoliza barwników na katalizatorze
półprzewodnikowym (błękitu metylenowego na TiO2, warunkowo)
- podstawa syntezy barwnika w procesie fotografii
kolorowej, zasada "tripaku"
REAKCJE ENZYMATYCZNE
- katalaza kartofla
- peroksydaza chrzanu
- oksydaza polifenolowa jabłka
- oksydaza glukozowa (oznaczanie glukozy w moczu,
pakiety antyoksydacyjne)
- ureaza pestek dyni lub soi
- anhydraza węglanowa krwi
- amylazy śliny
- proteaza ananasa lub kiwi oraz enzymatycznego
proszku do prania
CHEMIA "KUCHENNA"
- krótki egzamin: wybielacz optyczny, fluoresceina w
CO
- enzymy...
- chemia "kuchenna" w dydaktyce: śruby i nakrętki
czyli obliczenia stechiometryczne; słona zupa czyli stężenie i ilość
substancji w roztworze; mieszanie grochu i kaszy czyli przyczyna kontrakcji;
bajka o Kopciuszku czyli zasada dializy;
- detergenty gazowe (eter) i ciekłe (kwas oleinowy)
- czyszczenie sreber i poczernianie biżuterii
- słodkie - niesłodkie
- równowaga w wodzie sodowej
- odczyn wody wodociągowej, wody po przegotowaniu,
wody sodowej,kolorowa surówka z kapusty
- paradoks tlenowy korozji (czyli dlaczego zapiekają
się śruby...)
- akumulator gazowy lub: ogniwo w ustach
- odcisk palca w kryminalistyce
- wywabianie plam
- proszek do pieczenia ("sól rogu jeleniego") i
piłka tenisowa czyli ogrzewanie soli amonowych
- rozniecanie ognia
- marnotrawstwo i ekstrakcja czyli jak nie należy
płukać...
- zagrożenie wybuchowe gazem ziemnym
RÓWNANIE REAKCJI, A RZECZYWISTY
PRZEBIEG REAKCJI
- miareczkowanie Na2CO3 -
HCl
- reakcje osadów przebiegające wbrew iloczynowi
rozpuszczalności
- dodatek reduktora powoduje utlenianie!
- krytycznie o "szeregu napięciowym" i
możliwości zachodzenia różnych reakcji redoks (srebro wypiera wodór
z kwasów!)
- reakcja KIO3 + KI (wykrywanie
bardzo słabych kwasów)
- sposób dozowania ma wpływ na wynik reakcji:
utlenianie siarczynu chloranem
- algebraiczna procedura zapisywania równań
reakcji i chemiczny z nią dialog...
- reakcje "niestechiometryczne": nadmanganian
+ nadtlenek wodoru; formalina + nadtlenek wodoru
REAKCJE "INNE"
-
wolne
rodniki (dwutlenek azotu, anionorodniki
i kationorodniki naftalenu, antracenu;
ketyle)
-
uwadnianie
Co2+ (chemiczny termometr)
-
"piszczałka wodorowa"
-
wskaźniki
pH kwiatów i warzyw (kolorowa kapusta)
-
właściwości
magnetyczne MnO2 , błękitu pruskiego i Fe3O4 ;
oglądamy karty magnetyczne; "magnetyczny urok" dolarów USA $
-
smak:
smak enancjomerów aminokwasów (bardzo
słodki aminokwas; jesteśmy dyssymetryczni!);
bardzo gorzki cukier (ośmioacetylosacharoza);
glutaminian sodu - smakowy "wypełniacz"
-
pomiar masy
cząsteczkowej gwizdkiem
-
zapach:
pochodne siarkowe i azotowe; synteza zapachu prażonej kukurydzy; "pecunia
non olet" - rozpoznawanie metali po
zapachu; policyjne środki łzawiące: omega-chloroacetofenon,
inne "pachnidła"
-
nietypowe
trucizny
-
nietypowe
nazewnictwo chemiczne (ćwiczenie dykcji)
-
program "na
życzenie"... (oczekuję na propozycje)
24 stycznia 2010
w Galerii Bałtyckiej we Wrzeszczu gościnne
pokazy chemiczne
18 listopada 2009
ponownie w III Gimnazjum w Malborku zajęcia z
"chemii kuchennej" (I część), 12 grudnia
II część
17 listopada
2009 pokaz chemicznych eksperymentów w szkole w Suchym Dębie
3 listopada
2009 w Gdańsku, a 4 listopada w Elblągu
pokaz przydatnych dydaktycznie eksperymentów chemicznych - z inicjatywy
Wydawnictwa Nowa Era
15 czerwca
2009 w budynku Szkoły Conradinum pokaz chemiczny
16 maja 2008 na
zaproszenie III Gimnazjum w Malborku odbyły się zajęcia z elektrochemii - z
wykonaniem doświadczeń chemicznych przez uczniów
5-6
października 2007 na zaproszenie Centrum
Nauki Kopernik w Warszawie, prezentowałem na zamkniętych zajęciach
"Pokazać-przekazać" dwie serie pokazów: "nietypowe zastosowania dydaktyczne
wskaźników" oraz "elektrochemia"; a również półgodzinny pokaz otwarty dla
ok. 100 osobowego audytorium
14 czerwca 2007 na
zaproszenie Szkoły w Dąbrówce k/Tczewa odbyły się kilkugodzinne zajęcia - z
wykonaniem doświadczeń chemicznych przez uczniów
5 czerwca 2007
podczas Konferencji PTChem "Zrozumieć Chemię" odbył się na Politechnice Gd.
ok. 3-godzinny pokaz na którym prezentowałem ok. 10 szczególnie przydatnych
dydaktycznie w praktyce szkolnej, demonstracji chemicznych
20 kwietnia 2007
odbył się 3-godzinny pokaz podczas Festiwalu Nauki w Białymstoku, na który
zostałem zaproszony
http://biol-chem.uwb.edu.pl/ic/aktualnosci.htm

(po "wytrysku Ludwika") zdjęcie z gościnnego występu na
tegorocznym Festiwalu w Białymstoku, fot. Pani W.Wojtulewska
9 - 15
listopada 2006 wraz z dr Krzysztofem
Kledzikiem uczestniczyliśmy w Festiwalu Nauki w
F
Barcelonie - oferując widzom
możliwość samodzielnego wykonania kilkunastu mało znanych doświadczeń
chemicznych
VII BAŁTYCKI FESTIWAL NAUKI
28
maja 2000 (czwartek)
POKAZY DOŚWIADCZEŃ
CHEMICZNYCH NA SALI
godz.
14 -16 (może się przedłużyć na żądanie)
w audytorium 1 Wydz. Mat.-Fiz.-II. Oliwa, ul Wita Stwosza 56
Prezentacja wspólnie z
Panią dr Beatą Grobelną
TYMCZASOWY PROGRAM (będę wdzięczny za przesłanie mi ew. sugestii)
FOTOCHEMIA
- F
Chemiczna latarka (chemiluminescencja szczawianów i luminolu, test
wykrywania plam krwi, wojskowe oświetlacze Omniglow)
- F
Aktynometr Parkera
(światłomierz chemiczny, blueprint czyli cyjanotypia)
- Wybuchowa
fotosynteza chloru z
wodorem
- Świat w nadfiolecie;
F
fluorescencja i fosforescencja (proszę o
przyniesienie eksponatów, np. fluoryzującej odzieży)
Elektrochemia
- Demonstracja
F
nadnapięcia
- Siła Lorentza podczas
elektrolizy (silnik elektrochemiczno-hydrodynamiczny, bezszmerowy napęd
okrętu podwodnego "Czerwony Październik")
- ogniwo w ustach
- Problem: budowa sprawnego
F
akumulatora
Nietypowa kinetyka chemiczna
Różne
- F
Skraplanie tlenu i demonstracja jego właściwości utleniających i
paramagnetycznych (warunkowo)
- Test smakowy:
jesteśmy wszyscy
F
homochiralni
!
- Chemiczne środki dymotwórcze
(demonstracja świecy dymnej)
-
F
"śmieszny atrament"
i inne: "a kolor jego jest
niebieski"
- Wybuchowe właściwości
F
gazu ziemnego (demonstracja ku przestrodze: przed budynkiem, po
zakończeniu pokazu w sali...)
- Ekscytująca (się) substancja:
jodek azotu; rozkład azydku miedzi, lub demonstracja właściwości
organicznego nadtlenku spalanie nitrocelulozy na dłoni
30
maja (sobota)
możliwość samodzielnego wykonania doświadczeń chemicznych (w godz.
11 -16
non stop, w Oliwie ul. W.Stwosza 57, na dziedzińcu przed Wydziałem
Mat-Fiz-II lub w hallu (zależnie od pogody); część doświadczeń będzie
instruował Pan dr
Krzysztof Kledzik
ZRÓB TO SAM !
TYMCZASOWY PROGRAM (będę wdzięczny za przesłanie mi ew. sugestii)
-
Enzymatyczna
hydroliza skrobi (pokaz szybkości działania amylazy śliny)
- F
Skraplanie tlenu i demonstracja jego właściwości utleniających i
paramagnetycznych
-
F
"śmieszny atrament"
-
Substancje
F
termochromowe·
-
Test smakowy: bardzo
gorzka ośmioacetylosacharoza oraz bardzo
F
słodkie aminokwasy
-
Właściwości
F
magnetyczne tlenku żelaza, tlenku manganu, błękitu pruskiego, i
paramagnetycznych innych soli nieorganicznych, „odczytywanie” zapisu
magnetycznych kart telefonicznych i bankomatowych, „magnetyczny urok”
banknotów dolarowych (proszę o przyniesienie
banknotów dolarowych USA do ew. kontroli ich autentyczności),
magnesy nowej generacji.
-
Test działania Stosu
Volty (ogniwo w ustach), romantyczna wersja eksperymentu
Galvaniego...
-
F
Srebrne i złote monety - z miedzianych (do
produkcji złotych monet proszę o przyniesienie ze sobą miedzianych monet
1-centowych USA lub 1,2, 5-eurocentówek)
- Siła Lorentza podczas
elektrolizy (silnik elektrochemiczno-hydrodynamiczny, bezszmerowy napęd
okrętu podwodnego "Czerwony Październik")
-
F
Aktynometr Parkera
(światłomierz chemiczny)
-
Bijące serce rtęciowe
(warunkowo)
-
Rozniecanie ognia
-
Pokaz
F
zagrożenia
gazem ziemnym... (M
strzelamy z
gazu o pełnej godzinie: 12, 13, 14, 15 i 16-tej)
Zapraszam w tym
czasie do dyskusji na tematy chemiczne...
(program może się
jeszcze zmienić:
można zgłaszać
propozycje doświadczeń)
TELEFONICZNIE: (058) 523 5341
20 LUTEGO 2009
WZNOWILIŚMY
CYKL OTWARTYCH
SPOTKAŃ - POKAZÓW (już zakończony)
ATRAKCYJNYCH, MAŁO ZNANYCH DOŚWIADCZEŃ
CHEMICZNYCH (III cz., cykl przewidziany jest na 3 lata).
ZAJĘCIA ADRESOWANE były DO OSÓB INTERESUJĄCYCH SIĘ CHEMIĄ:
UCZNIÓW,
NAUCZYCIELI CHEMII, STUDENTÓW
CO TYDZIEŃ
(zmiana),
W PIĄTKI o godz. 17.00,
w sali 112 NA
WYDZIALE CHEMII U.G. (WRZESZCZ, ul. Sobieskiego 18, pierwsze piętro)
DOJAZD AUTOBUSEM
115 z WRZESZCZA (DWORZEC PKP) lub z GDAŃSKA
CZAS POKAZU:
ok. 2 GODZINY
INFORMACJE O SZCZEGÓŁACH NAJBLIŻSZEGO SPOTKANIA
MOŻNA ZNALEŹĆ
NA STRONIE INTERNETOWEJ:
F
www.chem.univ.gda.pl/~tomek/
lub
TELEFONICZNIE: (058) 523 5341
lub
5235301
(portiernia)
(daty,
program i kolejność mogą ulegać częstym zmianom, proszę kontrolować na stronie
www w dniu spotkania)
TEMATY ODBYTYCH POKAZÓW:
20 lutego
2009 ELEKTROCHEMIA: PROCESY WYMUSZONE
(czyli elektroliza)
-
kilka modeli dydaktycznych związanych z
pojęciami:
napięcie, natężenie prądu, opór obwodu; moc i praca prądu (za co płacimy
rachunki); anoda, katoda; elektroliza, elektoforeza; prostownik,
transformator, przewód fazowy i zerowy...
http://www.youtube.com/watch?gl=PL&hl=pl&v=9tzga6qAaBA&feature=related
http://www.youtube.com/watch?gl=PL&hl=pl&v=6_NEAEGeFIw&feature=related
-
prawa
Faradaya
(elektroliza Na2SO4)
,
jednożyłowa linia przesyłowa przez morze; dwa elektrolizery,
kulometr chemiczny, zdelegalizowana jednostka:
F
gramorównoważnik,
(bajka o kurczątkach i kaczuszkach, prądy błądzące czyli o wyścigach
pływackich z wyspą w nurcie rzeki)
-
elektroliza H2O2
; paradoks: czy Prawo Faradaya ma tu zastosowanie?
-
wskaźniki
biegunowości
-
elektroliza prądem zmiennym; zanieczyszczona woda destylowana
- F
"żywa
woda", "martwa woda"
-
elektrografia: nieniszcząca błyskawiczna analiza stopów Cu Ni Fe
-
prostownik
elektrolityczny
z puszki aluminiowej
-
synteza
elektrolityczna węglowodorów (Kolbego)
27 lutego ELEKTROCHEMIA cd, MAGNETYZM
-
synteza elektrolityczna
podchlorynu, chloru (przy okazji czerwona chemiluminescencja singletowego
tlenu),
mieszaniny piorunującej oraz wybuchowa fotosynteza HCl
. Tu dodaję ostrzeżenie dla ew. Domowych Demonstratorów: elektroliza kwasu
solnego tylko na elektrodach węglowych; jest możliwość eksplozji
elektrolizera pod wpływem błysku światła! - i opryskania otoczenia żrącym
kwasem; wybuchową fotosyntezę można prowadzić wyłącznie w plastikowej (brak
odłamków) probóweczce 5 ml
-
siła
Lorentza
podczas elektrolizy (pompa magneto-elektrochemiczno-hydrodynamiczna,
czyli napęd okrętu Czerwony Październik)
-
akumulator ołowiowy,
gazowy (ogniwo paliwowe),
F
cynkowo-bromowy
. Dlaczego nie daje się skonstruować naprawdę sprawnego akumulatora (czyli:
chwała Opatrzności...)?
-
PANI
(polianilina ) - jednowymiarowy półprzewodnik organiczny
-
magnesy nowej generacji
(neodymowe); magnetyzm różnych tlenków żelaza, manganu, paramagnetyzm CoCl2
x aq, "magnetyczny urok
U$dolarów",
oglądamy zapis ścieżek karty bankomatowej i telefonicznej
-
pulsujące serce rtęciowe
(warunkowo, ew. nagranie filmowe)
6 marca ELEKTROCHEMIA:
PROCESY SAMORZUTNE (praca ogniw)
-
reakcja redoks na sposób
chemiczny i elektrochemiczny (rola przewodnictwa jonowego)
-
stos elektryczny
Volty
(z monet)
-
"wstrząsająca"
elektrochemia (niewykluczone
kontakty cielesne); "żywy mostek"
z Widzów …)
-
nadnapięcie
wydzielania wodoru: Zn - Cu - Pt;
F
złociste i srebrzyste
monety - z miedzianych (proszę
przynieść monety 1 cent USA lub eurocentówki)
-
niezwykła reaktywność
amalgamowanego glinu i brak
reaktywności amalgamowanego cynku
-
srebro
F
wypiera wodór
z
kwasów ?
-
korozja żelaza w
odczynniku
F
ferroksylowym;
obszary katodowe i anodowe, rola stresu mechanicznego; ochrona -
protektory katodowe, paradoks tlenowy korozji
(czyli: jak przeciąć żyletkę za pomocą gumki?)
13
marca RÓWNANIE REAKCJI, A RZECZYWISTY PRZEBIEG REAKCJI
- miareczkowanie Na2CO3
- HCl "A + B
≠ B + A"
?
- reakcje osadów przebiegające
wbrew iloczynowi rozpuszczalności
- dodatek reduktora powoduje
utlenianie!
- krytycznie o "szeregu
napięciowym" i możliwości zachodzenia różnych reakcji redoks
(srebro wypiera wodór z kwasów!)
- reakcja KIO3 +
KI (wykrywanie bardzo słabych kwasów)
- sposób dozowania ma wpływ na
wynik reakcji: utlenianie siarczynu chloranem
- algebraiczna procedura
zapisywania równań reakcji i chemiczny z nią dialog...
- reakcje "niestechiometryczne":
nadmanganian + nadtlenek wodoru; formalina + nadtlenek wodoru
jako praca domowa polecam próbę dobrania współczynników w
równaniu: P2I4
+ P4 + H2O = PH4I + H3PO4
(życzę miłej zabawy
J)
Jeśli nie zdołacie -
nie ma rady; trzeba sięgnąć do pełnej wersji:
http://www.chem.univ.gda.pl/~tomek/rowna.htm
20 marca WŁAŚCIWOŚCI SUBSTANCJI W
NISKICH TEMPERATURACH
- ciekły azot
- krucha guma
- ołowiany dzwonek i
rtęciowy młotek
- krucha róża
- biała siarka
-
masełko w proszku
- fluorescencja i
fosforescencja w niskich temperaturach
-
F
skraplanie tlenu
- wybuchowy papieros
- paramagnetyzm tlenu,
inne
F
substancje magnetyczne
KILKA LINKÓW ZWIĄZANYCH Z TEMATEM
http://www.youtube.com/watch?v=k8BrIy5a_CE&feature=related
nadprzewodnik -
lewitacja
http://www.youtube.com/watch?v=1PJTq2xQiQ0
pływanie w SF6
http://www.youtube.com/watch?v=tAsOfqCy4A0&feature=related jw.
http://www.youtube.com/watch?v=52UAEQfMTtU&feature=related głos w SF6
http://www.youtube.com/watch?v=hwnLiXK-v5U&feature=related
głos w Xe
http://www.youtube.com/watch?v=6fIuNXA9gN8&feature=channel
jw
http://www.youtube.com/watch?v=V2FR6-gEwjU&feature=related jw.
http://www.youtube.com/watch?v=D0ekzbFU8EY&feature=related jw.
http://www.youtube.com/watch?v=6yqdf6chs_c
Shuttle ascent
27 marca MODELE FIZYCZNE
PROCESÓW CHEMICZNYCH
(może być szczególnie przydatne dla osób zajmujących się dydaktyką chemii,
zapraszam PT Nauczycieli chemii...)
1 kwietnia (środa) godz. 14-16 sala 112 DNI WYDZIAŁU CHEMII UG również pokazy (to te "inne" z końca naszego programu)
17 kwietnia 2009
M GWAŁTOWNE
REAKCJE CHEMICZNE W PRACY CHEMIKA I CZĘŚĆ
-
bezpieczeństwo pracy w
chemii i pirotechnice
(wzbogacone o osobiste doświadczenie z
ostatniego spotkania...)
-
zwęglanie kwasem
siarkowym
-
"wytrysk Ludwika"
-
zapłon nadmanganianem
-
rozkład dwuchromianu
amonu
-
reakcja kwasu
nadchlorowego z dwumetylosulfotlenkiem
-
reakcje metali z wodą
-
zagrożenie wybuchowe
gazem ziemnym
-
synteza wody na
katalizatorze palladowym
-
wybuchowa reakcja
fotochemiczna
-
reaktywność "napiętych"
węglowodorów cyklicznych: terpentyna + jod
M
24 kwietnia GWAŁTOWNE
REAKCJE CHEMICZNE II CZĘŚĆ (PIROTECHNIKA)
-
bezpieczeństwo pracy w chemii i pirotechnice
-
utlenianie azotanami: HNO3 + etanol (autokataliza
i inhibicja); azotan amonu + cynk
-
chlorany i dwutlenek chloru
-
niebezpieczny czerwony fosfor
-
wybuchowe właściwości trotylu, azydków, jodku azotu
-
mieszaniny dymotwórcze
-
wybuchowa mąka
-
samozapłon białego fosforu
-
zagrożenie pożarowe tlenem
-
nietypowe substancje trujące
REAKCJE "INNE"
II część
odbędą się w ramach VII BAŁTYCKIEGO FESTIWALU NAUKI w końcu maja (dokładny
program będzie podany na tej stronie)
30
maja 2007 (piątek)
POKAZY DOŚWIADCZEŃ
CHEMICZNYCH NA SALI,
godz.
15.15 -17.15 (może się przedłużyć na żądanie)
w audytorium 1 Wydz. Mat.-Fiz.-II. Oliwa, ul Wita Stwosza 56
(uprzedzam, że sala [80 miejsc do siedzenia] może być pełna
[anonsowano dwa autobusy; na przyszłość proszę raczej o zaniechanie tak
licznych grupowych wycieczek]
- należy zająć miejsce ze sporym
wyprzedzeniem... Możliwe, że pokazy przeciągną się ponad zaplanowane 2
godziny).
Prezentacja wspólnie z
Piotrem Arłukowiczem
TYMCZASOWY PROGRAM (będę wdzięczny za przesłanie mi ew. sugestii)
FOTOCHEMIA
- F
Chemiczna latarka (chemiluminescencja szczawianów i luminolu, test
wykrywania plam krwi, wojskowe oświetlacze Omniglow)
- F
Aktynometr Parkera
(światłomierz chemiczny, blueprint czyli cyjanotypia)
- Wybuchowa
fotosynteza chloru z
wodorem
- Czerwone świecenie
singletowego tlenu
- Świat w nadfiolecie;
F
fluorescencja i fosforescencja (proszę o
przyniesienie eksponatów, np. fluoryzującej odzieży)
Elektrochemia
- Demonstracja
F
nadnapięcia
- Siła Lorentza podczas
elektrolizy (silnik elektrochemiczno-hydrodynamiczny, bezszmerowy napęd
okrętu podwodnego "Czerwony Październik")
- ogniwo w ustach
- Problem: budowa sprawnego
F
akumulatora
Nietypowa kinetyka chemiczna
Różne
- F
Skraplanie tlenu i demonstracja jego właściwości utleniających i
paramagnetycznych
- Test smakowy:
jesteśmy wszyscy
F
homochiralni
!
- Chemiczne środki dymotwórcze
(demonstracja świecy dymnej)
-
F
"śmieszny atrament"
- Wybuchowe właściwości
F
gazu ziemnego (demonstracja ku przestrodze: przed budynkiem, po
zakończeniu pokazu w sali...)
- Ekscytująca (się) substancja:
jodek azotu; rozkład azydku miedzi, lub demonstracja właściwości
organicznego nadtlenku
31
maja (sobota)
możliwość samodzielnego wykonania doświadczeń chemicznych (w godz.
10 -17
non stop, w Oliwie ul. W.Stwosza 57, na dziedzińcu przed Wydziałem
Mat-Fiz-II lub w hallu (zależnie od pogody); część doświadczeń będą
prowadzić:
Piotr Arłukowicz i Krzysztof Kledzik
ZRÓB TO SAM !
TYMCZASOWY PROGRAM (będę wdzięczny za przesłanie mi ew. sugestii)
-
Enzymatyczna
hydroliza skrobi (pokaz szybkości działania amylazy śliny)
- F
Skraplanie tlenu i demonstracja jego właściwości utleniających i
paramagnetycznych
-
F
"śmieszny atrament"
-
Substancje
F
termochromowe·
-
Test smakowy: bardzo
gorzka ośmioacetylosacharoza oraz bardzo
F
słodkie aminokwasy
-
Właściwości
F
magnetyczne tlenku żelaza, tlenku manganu, błękitu pruskiego, i
paramagnetycznych innych soli nieorganicznych, „odczytywanie” zapisu
magnetycznych kart telefonicznych i bankomatowych, „magnetyczny urok”
banknotów dolarowych (proszę o przyniesienie
banknotów dolarowych USA do ew. kontroli ich autentyczności),
magnesy nowej generacji.
-
Test działania Stosu
Volty (ogniwo w ustach), romantyczna wersja eksperymentu
Galvaniego...
-
F
Srebrne i złote monety - z miedzianych (do
produkcji złotych monet proszę o przyniesienie ze sobą miedzianych monet
1-centowych USA lub 1,2, 5-eurocentówek)
- Siła Lorentza podczas
elektrolizy (silnik elektrochemiczno-hydrodynamiczny, bezszmerowy napęd
okrętu podwodnego "Czerwony Październik")
-
F
Aktynometr Parkera
(światłomierz chemiczny)
-
Rozniecanie ognia
-
Pokaz
F
zagrożenia
gazem ziemnym... (M
strzelamy z
gazu o pełnej godzinie: 10, 12, 14, i 16-tej)
Zapraszam w tym
czasie do dyskusji na tematy chemiczne...
(program może się
jeszcze zmienić:
można zgłaszać
propozycje doświadczeń...)
ZAKOŃCZYLIŚMY KOLEJNĄ
CZĘŚĆ
CYKLU OTWARTYCH
SPOTKAŃ - POKAZÓW
ATRAKCYJNYCH, MAŁO ZNANYCH DOŚWIADCZEŃ CHEMICZNYCH
(cykl przewidziany jest na 3 lata.
ZAJĘCIA ADRESOWANE BYŁY DO OSÓB
INTERESUJĄCYCH SIĘ CHEMIĄ:
UCZNIÓW, NAUCZYCIELI CHEMII, STUDENTÓW
CO DWA TYGODNIE,
W PIĄTKI o godz.
17.00,
w sali 112 NA WYDZIALE CHEMII U.G. (WRZESZCZ,
ul. Sobieskiego 18)
DOJAZD AUTOBUSEM 115 z WRZESZCZA (DWORZEC PKP) lub z
GDAŃSKA
CZAS POKAZU: ok. 2 GODZINY
INFORMACJE O SZCZEGÓŁACH NAJBLIŻSZEGO
SPOTKANIA
MOŻNA ZNALEŹĆ NA STRONIE INTERNETOWEJ:
F
www.chem.univ.gda.pl/~tomek/
lub na TABLICY OGŁOSZEŃ W BUDYNKU lub
TELEFONICZNIE: ...(058)
523 5341
(daty, program i kolejność mogą ulegać
częstym zmianom, proszę kontrolować na stronie
www)
TEMATY ZAPREZENTOWANYCH POKAZÓW:
9.11.2007 NIETYPOWA
KINETYKA I cz: REAKCJE "ZEGAROWE"
- reakcja formalinowa
- model hydrauliczny kinetyki chemicznej i reakcji "zegarowych"
- reakcja Harcourta i jej wersja apteczno-kuchenna
- reakcja nadsiarczanowa
23.11. 2007 NIETYPOWA KINETYKA II cz:
- reakcja
F
Landolta i jej niezliczone kombinacje; nieliniowość,
samopowielanie i
autokataliza w reakcjach chemicznych
7.12.2007 NIETYPOWA
KINETYKA III cz: USTALANIE RÓWNOWAGI CHEMICZNEJ
- model hydrauliczny równowagi chemicznej
- "błękitna kolba" (glukoza - błękit metylenowy/fenosafranina); równowagi w roztworze cukru;
historie o srebrzeniu, o błękitnokrwistych i o siusianiu...
- -jej wersja wielobarwna
- zobojętnianie wody sodowej, działanie anhydrazy węglanowej
krwi
- "diabelski koktail" - reakcja zegarowa "z
błyskiem i wodotryskiem" (miedziowo-cyjankowa)
- przesuwanie równowagi dimeryzacji dwutlenku azotu
- jak wykrywa się bardzo słabe kwasy i bardzo słabe zasady?
- przesuwanie równowagi w wodnych roztworach kompleksów kobaltu
- równowaga/nadnapięcie osadzania cynku
(srebrzyste i z złociste monety - z miedzianych)
4.01.2008 NIETYPOWA
KINETYKA IV cz: ZJAWISKA SAMOORGANIZACJI W CHEMII: REAKCJE
OSCYLACYJNE
- warunki powstania samoorganizacji, "termodynamiczne
ZOO"
- modele oscylatorów: -solankowy, -elektryczny, -model A.Lotki,
-ekologiczny
- reakcja oscylacyjna
Biełousowa-Żabotyńskiego
- inne wersje reakcji B-Ż
- gazowy oscylator azotowy
- reakcja Briggsa-Rauschera
18 stycznia 2008 ZJAWISKA SAMOORGANIZACJI
PRZESTRZENNEJ W
CHEMII (II część): FALE REAKTYWNOŚCI CHEMICZNEJ
- pierścienie Lieseganga
- bijące "serce rtęciowe" (warunkowo)
- zjawisko Benarda (wersja chemiczna
i fotochemiczna)
- wędrujące kolorowe fale
reaktywności chemicznej: reakcja Zaikina-Winfree
- wybuchowa reakcja oscylacyjna
1 lutego 2008 KATALIZA
- F
model działania katalizatora: skakanie
przez poprzeczkę oraz suwak zamka błyskawicznego
- synteza wody na kontakcie palladowym
- utlenianie amoniaku na kontakcie Cr2O3
- turystyczna kieszonkowa
grzałka benzynowa do rąk
- autokataliza i inhibicja
podczas utleniania azotanami (etanol + kwas azotowy,
samozapłon: azotan amonu + cynk)
- reakcja enzymatyczna (hydroliza skrobi
amylazą śliny)
- hydroliza cukru katalizowana
F
kationitem
sulfonowym
- F
fotokataliza
- krew: katalizator
chemiluminescencji
- autokataliza w reakcji chloranów z
siarczynami
- zagadka: spalanie cukru
15 lutego ZJAWISKA NA GRANICY
FAZ, TRANSPORT SUBSTANCJI (I cz.)
- wyścigi jonów (dyfuzja w żelu)
- napięcie powierzchniowe (eter, kamfora, kwas
fenylooctowy, aceton: jak wykryć cukrzycę u piwosza?)
- osmoza (błony żelazocyjankowe i krzemianowe, rzecz o
kwaszonych ogórkach, napęczniałym jaju i rybach oceanicznych),
- dializa przez celofan (rozdział rodanku amonu i skrobi)
- substancje termochromowe (HgI2, Cu2HgI4,
Ag2HgI4, termochromia chloroniklanu
dwuetyloamoniowego, termochromia napisu na butelce po piwie)
- tryboluminescencja kwasu N-acetyloantranilowego (i cukru)
- ciekłe kryształy
29 lutego ZJAWISKA NA GRANICY
FAZ, TRANSPORT SUBSTANCJI (II cz)
- "katalizatory międzyfazowe":
roztwór nadmanganianu w benzenie, katalizator Mąkoszy,
etery koronowe
- pokaz sił odpychania hydrofobowego "w stanie nieważkości"
- inhibitory i katalizatory reakcji w micelach - reakcja z Fioletem Krystalicznym
- kationit sulfonowy: trudnorozpuszczalny
mocny kwas (oraz anionit)
- chromatografia barwników liści,
chromatografia flamastrów (proszę o
przyniesienie flamastrów na zajęcia)
14 marca ZWIĄZKI ADDYCYJNE: KLATRATY, KOMPLEKSY Z
PRZENIESIENIEM ŁADUNKU ("charge-transfer")
- "czy jest miejsce dla gościa?" (klatraty
mocznika z węglowodorami)
- klatrat: siarkowodór + hydrochinon
- komplesy CT z czterocyjanoetylenem (TCNE) czyli: zobaczyć aromatyczność...
- konsumujemy kompleksy CT (smacznego!)
- błękitny cocktail: sok pomidorowy + woda bromowa (tym razem bez
konsumpcji...)
- rozwór jodu: brązowy czy fioletowy?
- wykrywanie związków organicznych zawierających tlen (kompleksy
CT rodanku żelaza)
- MOED: wskaźnik polarności rozpuszczalników
4 kwietnia NIEKTÓRE BARWNE REAKCJE ANALITYCZNE
-
wykrywanie Cd obok
Cu
-
wykrywanie Cu
wobec Cd (i innych)
-
wykrywanie Co
wobec Fe
-
wykrywanie Mn;
-
KMnO4 jako odczynnik analityczny na reduktory
-
woda utleniona:
utleniacz czy reduktor?
-
test: wykrywanie
utleniaczy
-
test samokontrolny:
nieobecność wykrywanego składnika czy błąd w pracy?
-
wykrywanie Fe,
Ni, Cu metodą elektrograficzną
-
wykrywanie Cr
nadtlenkiem wodoru
-
enzymatyczne
oznaczanie glukozy
-
wykrywanie kwasów
i zasad (bardzo słabych)
11 kwietnia KILKA DOŚWIADCZEŃ Z
POWIETRZEM I INNYMI GAZAMI...
V BAŁTYCKI
FESTIWAL NAUKI
F
www.festiwal.gda.pl
(tymczasowy program),
KONTAKT TELEFONICZNY: ...(058)
523 5341
25
maja 2007 (piątek)
POKAZY DOŚWIADCZEŃ
CHEMICZNYCH NA SALI,
godz.
14.15 -16.15
w audytorium 1 Wydz. Mat.-Fiz.-II. Oliwa, ul Wita Stwosza 56
(uprzedzam, że sala [80 miejsc do siedzenia] może być pełna
[anonsowano dwa autobusy; na przyszłość proszę raczej o zaniechanie tak
licznych grupowych wycieczek]
- należy zająć miejsce ze sporym
wyprzedzeniem... Możliwe, że pokazy przeciągną się ponad zaplanowane 2
godziny)
FOTOCHEMIA
- F
Chemiczna latarka (chemiluminescencja szczawianów i luminolu, test
wykrywania plam krwi, wojskowe oświetlacze Omniglow)
- Aktynometr Parkera
(światłomierz chemiczny, blueprint czyli cyjanotypia)
- Wybuchowa fotosynteza chloru z
wodorem
- Świat w nadfiolecie;
fluorescencja i fosforescencja (proszę o
przyniesienie eksponatów, np. fluoryzującej odzieży)
Elektrochemia
- Demonstracja
F
nadnapięcia
- Siła Lorentza podczas
elektrolizy (silnik elektrochemiczno-hydrodynamiczny, bezszmerowy napęd
okrętu podwodnego "Czerwony Październik")
- ogniwo w ustach
- Problem: budowa sprawnego
akumulatora
Nietypowa kinetyka chemiczna
- Reakcje zegarowe (F
Reakcja
Landolta); i inne pod hasłem: "a kolor jego jest
niebieski.."
- Reakcja oscylacyjna Briggsa-Rauschera·
- Wędrujące
F
fale reaktywności chemicznej (samorzutny Akt Kreacji...)
- F
Synteza wody na katalizatorze platynowym
- Reakcja zegarowa „z wytryskiem
Ludwika”
(czyli: "ratuj się, kto może...")
Różne
- F
Skraplanie tlenu i demonstracja jego właściwości utleniających i
paramagnetycznych
- Zobaczyć „F
aromatyczność”
- Test smakowy:
jesteśmy wszyscy homochiralni !
- Chemiczne środki dymotwórcze
(demonstracja świecy dymnej)
- "śmieszny atrament"
- Wybuchowe właściwości
F
gazu ziemnego (demonstracja ku przestrodze: przed budynkiem, po
zakończeniu pokazu w sali...)
- Ekscytująca (się) substancja:
jodek azotu; rozkład azydku miedzi, lub demonstracja właściwości
organicznego nadtlenku
26
maja (sobota)
możliwość samodzielnego wykonania doświadczeń chemicznych (w godz.
10 -15
non stop, w Oliwie ul. W.Stwosza 57, na dziedzińcu przed Wydziałem
Mat-Fiz-II lub w hallu (zależnie od pogody); część doświadczeń będą
prowadzić: Joanna Różańska, Dorota Tuwalska, Krzysztof Kledzik
ZRÓB TO SAM !
-
Enzymatyczna
hydroliza skrobi (pokaz szybkości działania amylazy śliny)
- F
Skraplanie tlenu i demonstracja jego właściwości utleniających i
paramagnetycznych
-
"śmieszny atrament"
-
Substancje
F
termochromowe·
-
Test smakowy: bardzo
gorzka ośmioacetylosacharoza oraz bardzo słodkie aminokwasy
-
Właściwości
F
magnetyczne tlenku żelaza, tlenku manganu, błękitu pruskiego, i
paramagnetycznych innych soli nieorganicznych, „odczytywanie” zapisu
magnetycznych kart telefonicznych i bankomatowych, „magnetyczny urok”
banknotów dolarowych (proszę o przyniesienie
banknotów dolarowych USA do ew. kontroli ich autentyczności),
magnesy nowej generacji.
-
Test działania Stosu
Volty (ogniwo w ustach), romantyczna wersja eksperymentu
Galvaniego...
-
F
Srebrne i złote monety - z miedzianych (do
produkcji złotych monet proszę o przyniesienie ze sobą miedzianych monet
1-centowych USA lub 1,2, 5-eurocentówek)
- Siła Lorentza podczas
elektrolizy (silnik elektrochemiczno-hydrodynamiczny, bezszmerowy napęd
okrętu podwodnego "Czerwony Październik")
-
Aktynometr Parkera
-
wybuchowa fotosynteza
chlorowodoru
-
Rozniecanie ognia
-
pokaz zagrożenia
gazem ziemnym... (
M
strzelamy z
gazu o godzinie 12 i 15-tej)
Zapraszam w tym
czasie do dyskusji na tematy chemiczne...
(program może się
jeszcze zmienić:
można zgłaszać
propozycje doświadczeń...)
1 grudnia 2006 WZNOWILIŚMY
CYKL OTWARTYCH
SPOTKAŃ - POKAZÓW
ATRAKCYJNYCH, MAŁO ZNANYCH DOŚWIADCZEŃ CHEMICZNYCH
(cykl przewidziany jest na 3 lata i zostaje na
razie zakończony 13 kwietnia 2007).
.12.2006
"CICER CHEMICUS CUM CAULE" - PREZENTACJA PRZYKŁADOWYCH POKAZÓW ZAPLANOWANYCH NA CAŁY TRZYLETNI CYKL (fotochemia, reakcje enzymatyczne, chemia
"kuchenna", kinetyka chemiczna, kataliza, elektrochemia, reakcje wybuchowe,
modele fizyczne w dydaktyce, transport substancji i in.)
15.12.2006 FOTOCHEMIA I cz. (FLUORESCENCJA,
FOSFORESCENCJA, TRYBOLUMINESCENCJA)
- fluorescencja węglowodorów i barwników organicznych,
zależność od stężenia (jak bada się przebieg wód podziemnych?)
- czerwona fluorescencja zielonego chlorofilu
- fluorescencyjne wskaźniki pH (chinina, naftole)
- fluorescencja związków uranu
- działanie wybielacza optycznego proszku do prania
- "świat w ultrafiolecie": identyfikacja
przedmiotów, systemy zabezpieczenia banknotów i dokumentów, fluorescencja
wnętrza oczu (bardzo proszę o
przyniesienie na spotkanie próbek różnych banknotów, dokumentów, oraz
barwnej konfekcji)
- obserwacja parowania rtęci, "dziura ozonowa"
- fluorescencja defektów sieci krystalicznej KCl
domieszkowanego SbCl3
- fosforescencja w niskich temperaturach,
wysokotemperaturowa fosforescencja barwników w szkliwach i na innych
matrycach
- tryboluminescencja kwasu N-acetyloantranilowego oraz
cukru
5 stycznia 2007 (wyjątkowo z
okazji Świąt, przerwa 3 tygodnie) FOTOCHEMIA II
cz. (CHEMILUMINESCENCJA - świecenie
podczas reakcji chemicznych, na zimno)
- prosty sposób otrzymywania białego
fosforu, świecenie białego fosforu, sporządzanie zawiesiny fosforu w
wazelinie, F
świecenie par fosforu
- czerwone świecenie wzbudzonego (singletowego)
tlenu gazowego
- świecenie podczas utleniania
pirogalolu
- reakcja Wedekinda (świecenie
związków magnezoorganicznych)
- chemiluminescencja luminolu:
aktywatory świecenia, śledzenie przebiegu korozji miedzi, reakcja zegarowa
"z błyskiem", identyfikacja plam krwi
- wysokowydajna chemiluminescencja:
F
chemiczna latarka
, promocja oświetlaczy chemicznych firmy
Omniglow
- bioluminescencja bakterii (warunkowo)
19.01.2007 FOTOCHEMIA III cz. (REAKCJE FOTOCHEMICZNE)
- fotobromowanie węglowodorów
- wybuchowa
Mfotosynteza
chlorowodoru
- fotochromia ditizonianu rtęci:
pomarańczowy-niebieski
- F
sitodruk: polimeryczne emulsje chromianowe
- światłoczułość układu: Fe3+ / C2O42−
. Chemiczny aktynometr (światłomierz)
- F
światłoczułość soli
dwuazoniowych, papiery do
azotypii (kopiowania)
- fotoliza barwników na katalizatorze półprzewodnikowym
(błękitu metylenowego na TiO2, warunkowo)
- podstawa syntezy barwnika w procesie fotografii
kolorowej, zasada "tripaku"
2 lutego 2007 REAKCJE ENZYMATYCZNE
- katalaza kartofla
- peroksydaza chrzanu
- oksydaza polifenolowa jabłka
- oksydaza glukozowa (oznaczanie glukozy w moczu, pakiety
antyoksydacyjne)
- ureaza pestek dyni lub soi
- anhydraza węglanowa krwi
- amylazy śliny
- proteaza ananasa lub kiwi oraz enzymatycznego proszku
do prania
(dłuższa przerwa spowodowana została
feriami oraz chorobą...)
9 marca
CHEMIA "KUCHENNA"
- krótki egzamin: wybielacz optyczny,
fluoresceina w CO
- enzymy...
- chemia "kuchenna" w dydaktyce: śruby i
nakrętki czyli obliczenia stechiometryczne; słona zupa czyli stężenie i
ilość substancji w roztworze; mieszanie grochu i kaszy czyli przyczyna
kontrakcji; bajka o Kopciuszku czyli zasada dializy;
- detergenty gazowe (eter) i ciekłe
(kwas oleinowy)
- czyszczenie sreber i poczernianie
biżuterii
- słodkie -
niesłodkie
- równowaga w wodzie sodowej
- odczyn wody wodociągowej, wody po
przegotowaniu, wody sodowej,kolorowa surówka z kapusty
- paradoks tlenowy korozji (czyli dlaczego
zapiekają się śruby...)
- akumulator gazowy
lub: ogniwo w ustach
- odcisk palca w kryminalistyce
- wywabianie plam
- proszek do pieczenia
("sól rogu jeleniego") i piłka tenisowa
czyli ogrzewanie soli amonowych
- rozniecanie ognia
- marnotrawstwo i ekstrakcja czyli jak
nie należy płukać...
- zagrożenie wybuchowe gazem ziemnym
23 marca RÓWNANIE REAKCJI, A
RZECZYWISTY PRZEBIEG REAKCJI
- miareczkowanie Na2CO3
- HCl
- reakcje osadów przebiegające wbrew iloczynowi
rozpuszczalności
- dodatek reduktora powoduje utlenianie!
- krytycznie o "szeregu napięciowym"
i możliwości zachodzenia różnych reakcji redoks (srebro
wypiera wodór z kwasów!)
- reakcja KIO3 + KI
(wykrywanie bardzo słabych kwasów)
- sposób dozowania ma wpływ na wynik
reakcji: utlenianie siarczynu chloranem
- algebraiczna procedura zapisywania równań
reakcji i chemiczny z nią dialog...
- reakcje "niestechiometryczne":
nadmanganian + nadtlenek wodoru; formalina + nadtlenek
wodoru
13 kwietnia 2007 REAKCJE
"INNE"
-
wolne rodniki
(dwutlenek azotu, anionorodniki
i kationorodniki naftalenu, antracenu;
ketyle)
-
uwadnianie
Co2+ (chemiczny termometr)
- "piszczałka wodorowa"
-
wskaźniki
pH kwiatów i warzyw (kolorowa kapusta)
-
właściwości
magnetyczne MnO2 , błękitu pruskiego i Fe3O4 ;
oglądamy karty magnetyczne; "magnetyczny urok" dolarów USA $
-
smak:
smak enancjomerów aminokwasów (bardzo
słodki aminokwas; jesteśmy dyssymetryczni!);
bardzo gorzki cukier (ośmioacetylosacharoza);
glutaminian sodu - smakowy "wypełniacz"
-
pomiar
masy cząsteczkowej gwizdkiem
-
zapach:
pochodne siarkowe i azotowe; synteza zapachu prażonej kukurydzy; "pecunia
non olet" - rozpoznawanie metali po
zapachu; policyjne środki łzawiące: omega-chloroacetofenon,
inne "pachnidła"
-
nietypowe
trucizny
-
nietypowe
nazewnictwo chemiczne (ćwiczenie dykcji)
-
program
"na życzenie"... (oczekuję
na propozycje)
najbliższe spotkanie: 20 kwietnia w
Białymstoku...
KOLEJNE TEMATY (druga część) - ZA ROK (A
WCZEŚNIEJ NA FESTIWALU NAUKI pod koniec maja)
**********************
ARCHIWUM
IV BAŁTYCKI
FESTIWAL NAUKI
F
www.festiwal.gda.pl
(tymczasowy program)
26
maja 2004 (piątek)
POKAZY
DOŚWIADCZEŃ CHEMICZNYCH NA SALI,
godz.
14.00-16.00 w audytorium
3 Wydz. Mat.-Fiz.-II.
Oliwa, ul Wita Stwosza 56
-
F
Skraplanie tlenu i
demonstracja jego właściwości utleniających i paramagnetycznych
-
F
Chemiczna latarka
(chemiluminescencja szczawianów i luminolu, test wykrywania plam krwi,
wojskowe oświetlacze Omniglow)
-
Aktynometr Parkera
(światłomierz chemiczny, blueprint czyli cyjanotypia)
-
Świat w nadfiolecie;
fluorescencja i fosforescencja (proszę
o przyniesienie eksponatów, np. fluoryzującej odzieży)
-
Demonstracja przebiegu
korozji w odczynniku
F
ferroksylowym·
-
Demonstracja
F
nadnapięcia
-
Siła Lorentza
podczas elektrolizy (silnik elektrochemiczno-hydrodynamiczny, bezszmerowy
napęd okrętu podwodnego "Czerwony Październik")
-
Problem: budowa
sprawnego akumulatora
-
Reaktywność
aktywowanego aluminium
-
Reakcje zegarowe (F
Reakcja Landolta);
i inne pod hasłem: "a kolor jego jest niebieski.."
-
Reakcja zegarowa
„z wytryskiem” (czyli: "ratuj się, kto może...")
-
Reakcja oscylacyjna
Briggsa-Rauschera·
-
Wędrujące
F
fale
reaktywności chemicznej (samorzutny Akt Kreacji...)
-
Zobaczyć „F
aromatyczność”
-
F
Synteza wody na
katalizatorze platynowym
-
Chemiczne środki dymotwórcze
(demonstracja świecy dymnej)
-
Wybuchowe właściwości
F
gazu ziemnego (demonstracja ku przestrodze: przed budynkiem, po zakończeniu pokazu w
sali...)
-
Ekscytująca (się)
substancja: jodek azotu; rozkład azydku miedzi
27
i 28
maja (sobota i niedziela)
możliwość samodzielnego wykonania doświadczeń chemicznych (w godz.
11-16 non
stop, w Oliwie ul. W.Stwosza 57, na dziedzińcu przed Wydziałem Mat-Fiz-II
ZRÓB TO SAM !
-
Enzymatyczna
hydroliza skrobi (pokaz szybkości działania amylazy śliny)
-
Enzymatyczny
rozkład nadtlenku wodoru (skuteczność działania katalazy kartofla)
-
Naturalne
wskaźniki pH (F
antocyjany)
-
Substancje
F
termochromowe·
-
Test
smakowy: bardzo gorzka ośmioacetylosacharoza oraz bardzo słodkie
aminokwasy
-
Właściwości
F
magnetyczne tlenku żelaza, tlenku manganu, błękitu pruskiego, i
paramagnetycznych innych soli nieorganicznych, „odczytywanie”
zapisu magnetycznych kart telefonicznych i bankomatowych, „magnetyczny
urok” banknotów dolarowych (proszę o
przyniesienie banknotów dolarowych USA do ew. kontroli ich autentyczności),
magnesy nowej generacji.
-
Test
działania Stosu Volty (ogniwo w ustach), romantyczna wersja
eksperymentu Galvaniego...
-
F
Srebrne
i złote monety - z miedzianych (do produkcji złotych
monet proszę o przyniesienie ze sobą miedzianych monet 1-centowych USA lub
1,2, 5-eurocentówek)
-
Samodzielnie
srebrzymy szkło
-
Aktynometr
Parkera
-
Rozniecanie
ognia
-
pokaz zagrożenia gazem ziemnym...
(
M
strzelamy z gazu o godzinie 12 i 15-tej)
Zapraszam
w tym czasie do dyskusji na tematy chemiczne...
(program
może się jeszcze zmienić...)
Na zaproszenie Koła Chemików “Flogiston” Wydz. Chemii
Politechniki Warszawskiej otwarte demonstracje chemiczne
w piątek 7 kwietnia 2006 o godz
15.15 w auli Wydz. Chemii POLIT. Warsz.
ul.
Noakowskiego 3
czas trwania: ponad 2 godziny
Program: JAk niżej...
W ŚRODĘ
29 marca 2006 Z OKAZJI DNI
WYDZIAŁU - POKAZY REAKCJI CHEMICZNYCH
"CICER CUM
CAULE"
godz. 13.15
- 15 w sali 112 WRZESZCZ, ul. SOBIESKIEGO 18
Zależność budowa-smak:
gorzki cukier: sacharoza - ośmioacetylosacharoza -
sacharyna
jesteśmy homochiralni:
porównanie smaku L- i D-tryptofanu
Fotochemia:
świecenie białego fosforu
świecenie luminolu, test
kryminalistyczny wykrywania śladów krwi; intensywne świecenie luminolu w DMSO
światłoczułość układu
żelazo/szczawiany; światłomierz-Aktynometr Parkera
świat w UV: parowanie rtęci - w
ultrafiolecie
fluorescencja
chlorofilu, dokumentów
fosforescencja
szkliwa z fluoresceiną
termochromia jodortęcianów i
chloroniklanu
Kinetyka
reakcja zegarowa Landolta
reakcja oscylacyjna
Briggsa-Rauschera, wędrujące fale reaktywności chemicznej,
pierścienie Lieseganga
synteza wody na katalizatorze
palladowym na zimno
reakcje enzymatyczne z katalazą i
amylazą
Elektrochemia
ogniwo w ustach
przebieg korozji w odczynniku
ferroksylowym
nadnapięcie wydzielania wodoru,
nadnapięcie osadzania cynku (produkcja srebrnych i złotych monet)
proponuję
przyniesienie miedzianych monet centowych USA lub eurocentówek
akumulator bromowo-cynkowy
siła Lorentza podczas elektrolizy
Różne:
kolorowa aromatyczność: barwne kompleksy z TCNE
jonofory:
ekstrakcja nadmanganianu benzenem
obserwacja kodu magnetycznego
karty bankomatowej
magnesy neodymowe: paramagnetyzm
banknotów dolarowych i chlorku kobaltu
skraplanie tlenu, paramagnetyzm
ciekłego tlenu
wytrysk Ludwika (reakcja
cyjanomiedzinu)
eksplozja gazu ziemnego
Chemiczne paradoksy
wykrywanie słabych kwasów
dodanie reduktora powoduje
utlenianie
wybuchowe utlenianie DMSO kwasem
nadchlorowym
niebieski + niebieski = bezbarwny
srebro wypiera wodór z kwasu
burzliwa reakcja miedzi z
czterochlorkiem węgla
reakcja formaldehydu z
nadtlenkiem wodoru
(zapewne
możliwe będzie tylko częściowe wykonanie tego programu...
Z przykrością stwierdzam, ze
zainteresowanie propozycją było nikłe, i nie zostało podjęte w praktyce
dydaktycznej Wydziału...)
4 LISTOPADA 2005
WZNAWIAMY
CYKL OTWARTYCH SPOTKAŃ
- POKAZÓW
ATRAKCYJNYCH, MAŁO
ZNANYCH DOŚWIADCZEŃ CHEMICZNYCH (III cz.).
ZAJĘCIA ADRESOWANE SĄ DO OSÓB INTERESUJĄCYCH SIĘ CHEMIĄ:
UCZNIÓW, NAUCZYCIELI
CHEMII, STUDENTÓW
CO DWA TYGODNIE, W PIĄTKI o godz. 17.00,
w sali 112 NA WYDZIALE CHEMII U.G. (WRZESZCZ, ul. Sobieskiego 18)
DOJAZD AUTOBUSEM 115 z WRZESZCZA (DW. PKP) lub z GDAŃSKA
CZAS POKAZU: ok. 2 GODZINY
INFORMACJE O SZCZEGÓŁACH NAJBLIŻSZEGO SPOTKANIA
NA STRONIE INTERNETOWEJ: www.chem.univ.gda.pl/~tomek/
lub na TABLICY OGŁOSZEŃ W BUDYNKU lub TEL.: 3450-341
(daty, program i kolejność mogą ulec zmianom)
PLANOWANE TEMATY POKAZÓW:
4.11.2005
ELEKTROCHEMIA: PROCESY WYMUSZONE
- prawa
Faradaya (elektroliza Na2SO4)
- elektroliza H2O2
- wskaźniki biegunowości
- elektroliza prądem zmiennym
- "żywa woda", "martwa woda"
- elektrografia: analiza stopów Cu Ni Fe
- prostownik elektrolityczny
- synteza elektrolityczna węglowodorów (Kolbego)
- akumulator ołowiowy, gazowy, cynkowo-bromowy
(i inne)
- siła
Lorentza podczas elektrolizy
(pompa magneto-elektrochemiczno-hydrodynamiczna)
18.11.2005
ELEKTROCHEMIA: PROCESY SAMORZUTNE
- akumulator gazowy, cynkowo-bromowy, ołowiowy
(zaległe z
ostatniego pokazu)
- PANI
(polianilina ) - jednowymiarowy
półprzewodnik organiczny
- reakcja redoks na sposób chemiczny i
elektrochemiczny (rola przewodnictwa jonowego)
- stos elektryczny
Volty (z monet)
- "wstrząsająca" elektrochemia ("żywy mostek")
- nadnapięcie
wydzielania wodoru: Zn - Cu - Pt; amalgamowany cynk; złote i srebrne
monety - z miedzianych
- niezwykła reaktywność amalgamowanego glinu
- srebro wypiera wodór z kwasów ?
- pulsujące serce rtęciowe
- korozja żelaza w odczynniku
ferroksylowym;
obszary katodowe i anodowe, rola stresu mechanicznego; ochrona - protektory katodowe, paradoks tlenowy korozji
(czyli: jak przeciąć żyletkę za pomocą gumki?)
2.12.2005
WŁAŚCIWOŚCI SUBSTANCJI W NISKICH TEMPERATURACH
- ciekły azot
- krucha guma
- ołowiany dzwonek i rtęciowy młotek
- krucha róża
- biała siarka
- fluorescencja i fosforescencja w niskich
temperaturach
- skraplanie tlenu
- wybuchowy papieros
- paramagnetyzm tlenu,
inne substancje magnetyczne
16.12 MODELE FIZYCZNE PROCESÓW
CHEMICZNYCH (może być
szczególnie przydatne dla osób zajmujących się dydaktyką chemii...)
- śruby i nakrętki (def. mola, obl.
stechiometryczne, skręcalność optyczna roztworu enancjomeru)
- słona zupa (stężenie molowe a liczba moli)
- groszki i kasza (kontrakcja)
- bajka o Kopciuszku (dializa)
- wypływająca woda (kinetyka chemiczna)
- ciecz w U-rurce (równowaga chemiczna)
- oscylator solankowy, króliki i lisy,
zachowanie tłumu (oscylacje chemiczne, samoorganizacja przestrzenna)
- potrząsanie groszkami (entropia i
kryterium samorzutności)
- skakanie przez kijek (energia aktywacji w
reakcji katalizowanej)
- suwak zamka błyskawicznego (efekt
steryczny katalizatora)
- "seks" elektronów (żart...) (tworzenie
wiązania atomowego, reaktywność rodników)
- dydaktyka w wydaniu księdza
Józefa
Tischnera ...
6.01.2006
M
GWAŁTOWNE REAKCJE CHEMICZNE W PRACY CHEMIKA I CZĘŚĆ
- bezpieczeństwo pracy w chemii i pirotechnice
- zwęglanie kwasem siarkowym
- "wytrysk Ludwika"
- zapłon nadmanganianem
- rozkład dwuchromianu amonu
- reakcja kwasu nadchlorowego z
dwumetylosulfotlenkiem
- reakcje metali z wodą
- zagrożenie wybuchowe gazem ziemnym
- synteza wody na katalizatorze palladowym
- wybuchowa reakcja fotochemiczna
- reaktywność "napiętych" węglowodorów
cyklicznych: terpentyna + jod
20.01.2006
M
GWAŁTOWNE REAKCJE CHEMICZNE II CZĘŚĆ (PIROTECHNIKA)
- bezpieczeństwo pracy w chemii i pirotechnice
- utlenianie azotanami: HNO3 +
etanol (autokataliza i inhibicja); azotan amonu + cynk
- chlorany i dwutlenek chloru
-
reakcje z nadtlenkami:
benzoilu, urotropiny
- wybuchowe właściwości trotylu, azydków, jodku
azotu
- mieszaniny dymotwórcze
- wybuchowa mąka
- samozapłon białego fosforu
- zagrożenie pożarowe tlenem
- zagrożenie wybuchowe gazem ziemnym
- reakcja "półtorajodku półtoraetyloglinu"
z wodą (warunkowo)
W
PROGRAMIE POKAZÓW NASTĘPUJE PRZERWA - DO ODWOŁANIA. POWODEM JEST
ROZPOCZYNAJĄCY SIĘ REMONT. KOLEJNY POKAZ PRAWDOPODOBNIE W KOŃCU MARCA.
PROSZĘ ŚLEDZIĆ OGŁOSZENIA NA STRONIE WWW
(termin będzie ustalony
później )RÓWNANIE REAKCJI, A
RZECZYWISTY PRZEBIEG REAKCJI
REAKCJE "INNE" (w dwóch
częściach)
III BAŁTYCKI
FESTIWAL NAUKI
F
www.festiwal.gda.pl
(tymczasowy program)
20
maja 2004 (piątek)
POKAZY
DOŚWIADCZEŃ CHEMICZNYCH NA SALI,
godz.
10.00-11.30 w audytorium 1 Wydz. Mat.-Fiz.
Oliwa, ul Wita Stwosza
-
F
Skraplanie tlenu i
demonstracja jego właściwości utleniających i paramagnetycznych
-
F
Chemiczna latarka
(chemiluminescencja szczawianów i luminolu, test wykrywania plam krwi,
wojskowe oświetlacze Omniglow)
-
Aktynometr Parkera
(światłomierz chemiczny, blueprint czyli cyjanotypia)
-
Świat w nadfiolecie;
fluorescencja i fosforescencja (proszę
o przyniesienie eksponatów, np. fluoryzującej odzieży)
-
Demonstracja przebiegu
korozji w odczynniku F
ferroksylowym·
-
Demonstracja
F
nadnapięcia
-
Siła Lorentza
podczas elektrolizy (silnik elektrochemiczno-hydrodynamiczny, bezszmerowy
napęd okrętu podwodnego "Czerwony Październik")
-
Reaktywność
aktywowanego aluminium
-
Reakcje zegarowe (F
Reakcja Landolta);
i inne pod hasłem: "a kolor jego jest niebieski.."
-
Reakcja zegarowa
„z wytryskiem” (czyli: "ratuj się, kto może...")
-
Reakcja oscylacyjna Briggsa-Rauschera·
-
Wędrujące
F
fale
reaktywności chemicznej (samorzutny Akt Kreacji...)
-
Zobaczyć „F
aromatyczność”
-
F
Synteza wody na
katalizatorze platynowym
-
Chemiczne konklawe: środki dymotwórcze
(demonstracja świecy dymnej)
-
Wybuchowe właściwości
F
gazu ziemnego (demonstracja ku przestrodze: przed budynkiem, po zakończeniu pokazu w
sali...)
-
Ekscytująca (się)
substancja: jodek azotu; rozkład azydku miedzi
21
i 22
maja (sobota i niedziela)
możliwość samodzielnego wykonania doświadczeń chemicznych (w godz.
10-17 non
stop, w Gdańsku, na tyłach Dworca PKS, dojście przy Urzędzie Pracy od strony ul.
3 maja)

ZRÓB TO SAM !
-
Enzymatyczna
hydroliza skrobi (pokaz szybkości działania amylazy śliny) lub:
-
Enzymatyczny
rozkład nadtlenku wodoru (skuteczność działania katalazy kartofla)
-
Naturalne
wskaźniki pH (F
antocyjany)
-
F
Chromatografia
cienkowarstwowa tuszu flamastrów (proszę o
przyniesienie eksponatów do analizy) lub barwników liści (1905-2005:
100 lat wynalazku chromatografii!)
-
Substancje
F
termochromowe·
-
Test
smakowy: bardzo gorzka ośmioacetylosacharoza oraz bardzo słodkie
aminokwasy
-
Właściwości
F
magnetyczne tlenku żelaza, tlenku manganu, błękitu pruskiego, i
paramagnetycznych innych soli nieorganicznych, „odczytywanie”
zapisu magnetycznych kart telefonicznych i bankomatowych, „magnetyczny
urok” banknotów dolarowych (proszę o
przyniesienie banknotów dolarowych USA do ew. kontroli ich autentyczności),
magnesy nowej generacji.
-
Test
działania Stosu Volty (ogniwo w ustach), romantyczna wersja
eksperymentu Galvaniego...
-
F
Srebrne
i złote monety - z miedzianych (do produkcji złotych
monet proszę o przyniesienie ze sobą miedzianych monet 1-centowych USA lub
1,2, 5-eurocentówek)
-
Samodzielnie
srebrzymy szkło
-
Aktynometr
Parkera
-
Rozniecanie
ognia
-
pokaz zagrożenia gazem ziemnym...
(
M
strzelamy z gazu o godzinie 12, 14 i 16-tej)
Zapraszam
w tym czasie do dyskusji na tematy chemiczne...
(program
może się jeszcze zmienić...)
*****
27 kwietnia 2005 DNI
OTWARTE WYDZIAŁU CHEMII UG
F
http://www.chem.univ.gda.pl/aktualnosci/dzien_otwarty_2005.html
o godz.
13.00-15.00 w sali 112 POKAZY DOŚWIADCZEŃ CHEMICZNYCH
CHEMILUMINESCENCJA LUMINOLU
CHEMICZNA LATARKA
CHEMICZNY ŚWIATŁOMIERZ (AKTYNOMETR PARKERA)
FLUORESCENCJA, FLUORESCENCYJE WSKAŹNIKI pH
„BEZBARWNE + BEZBARWNE = NIEBIESKIE”…
NIEBIESKIE + NIEBIESKIE = BEZBARWNE
REAKCJA LANDOLTA
REAKCJA OSCYLACYJNA BRIGGSA-RAUSCHERA
WĘDRUJĄCE FALE REAKTYWNOŚCI CHEMICZNEJ: REAKCJA
ZAIKINA-WINFREE
RUCH
JONÓW PODCZAS ELEKTROLIZY – SILNIK
ELEKTROCHEMICZNOMAGNETODYNAMICZNY
EKSPERYMENTY GALVANIEGO
NADNAPIĘCIE WYDZIELANIA WODORU
DZIWACZNA REAKCJA: MIEDŹ Z CZTEROCHLORKIEM WĘGLA…
DZIWACZNA REAKCJA: FORMALINA+NADTLENEK WODORU=WODÓR (!)
REAKCJA AMALGAMOWANEGO GLINU Z PARĄ WODNĄ I
POWIETRZEM
SREBRNE I ZŁOTE MONETY - Z MIEDZIANYCH
MAGNESY NOWEJ GENERACJI (PARAMAGNETYZM SOLI)
CHROMATOGRAFIA CIENKOWARSTWOWA FLAMASTRÓW
(STO LAT CHROMATOGRAFII)
TERMOCHROMIA
ENZYMATYCZNA REAKCJA UREAZA-MOCZNIK
ROŚLINNE WSKAŹNIKI pH
JAK
POPRAWNIE WYKRYWAĆ BARDZO SŁABE KWASY?
WYTRYSK LUDWIKA”
CHEMICZNE KONKLAWE (RÓŻNOBARWNE DYMY)
SYNTEZA WODY NA KATALIZATORZE PALLADOWYM
JODEK AZOTU
SPALANIE GAZU ZIEMNEGO
*****
(ZAKOŃCZYLIŚMY) DRUGĄ CZĘŚĆ
CYKLU OTWARTYCH
SPOTKAŃ - POKAZÓW
ATRAKCYJNYCH, MAŁO ZNANYCH DOŚWIADCZEŃ
CHEMICZNYCH (cykl przewidziany jest na 3 lata).
ZAJĘCIA ADRESOWANE SĄ
DO OSÓB INTERESUJĄCYCH SIĘ CHEMIĄ:
UCZNIÓW, NAUCZYCIELI CHEMII, STUDENTÓW
CO DWA TYGODNIE
W PIĄTKI
o godz. 17.00,
w sali 112 NA WYDZIALE CHEMII U.G.
(WRZESZCZ, ul.
Sobieskiego 18)
DOJAZD AUTOBUSEM 115 z WRZESZCZA (DWORZEC PKP) lub z GDAŃSKA
CZAS POKAZU: ok. 2 GODZINY
INFORMACJE O SZCZEGÓŁACH NAJBLIŻSZEGO
SPOTKANIA
MOŻNA ZNALEŹĆ NA STRONIE INTERNETOWEJ:
F
www.chem.univ.gda.pl/~tomek/
lub na TABLICY OGŁOSZEŃ W BUDYNKU
lub TELEFONICZNIE: ...3450-341
(daty, program i kolejność mogą ulegać częstym
zmianom)
PLANOWANE TEMATY POKAZÓW:
5.11.2004 NIETYPOWA
KINETYKA I cz: REAKCJE "ZEGAROWE"
- przykładowe demonstracje na tematy planowane w tym cyklu
- reakcja formalinowa
- model hydrauliczny kinetyki chemicznej i reakcji "zegarowych"
- reakcja Harcourta i jej wersja apteczno-kuchenna
- reakcja nadsiarczanowa
- (dodatkowo: zamówione
magnesy neodymowe należałoby wreszcie odebrać...).
19.11. 2004 NIETYPOWA KINETYKA II cz:
- reakcja Landolta i jej niezliczone kombinacje; nieliniowość,
samopowielanie i
autokataliza w reakcjach chemicznych
- (dodatkowo: niewykupione
magnesy neodymowe odsprzedaję po cenie zakupu...).
3.12.2004 NIETYPOWA
KINETYKA III cz: USTALANIE RÓWNOWAGI CHEMICZNEJ
- model hydrauliczny równowagi chemicznej
- "błękitna kolba" (glukoza - błękit metylenowy/fenosafranina); równowagi w roztworze cukru;
historie o srebrzeniu, o błękitnokrwistych i o siusianiu...
- -jej wersja wielobarwna
- zobojętnianie wody sodowej, działanie anhydrazy węglanowej
krwi
- "diabelski koktail" - reakcja zegarowa "z
błyskiem i wodotryskiem" (miedziowo-cyjankowa)
- przesuwanie równowagi dimeryzacji dwutlenku azotu
- jak wykrywa się bardzo słabe kwasy i bardzo słabe zasady?
- przesuwanie równowagi w wodnych roztworach kompleksów kobaltu
17.12.2004 NIETYPOWA
KINETYKA IV cz: ZJAWISKA SAMOORGANIZACJI W CHEMII: REAKCJE
OSCYLACYJNE
- warunki powstania samoorganizacji, "termodynamiczne
ZOO"
- modele oscylatorów: -solankowy, -elektryczny, -model A.Lotki,
-ekologiczny
- reakcja oscylacyjna Biełousowa-Żabotyńskiego
- inne wersje reakcji B-Ż
- gazowy oscylator azotowy
- reakcja Briggsa-Rauschera
7.01.2005 ZJAWISKA SAMOORGANIZACJI
PRZESTRZENNEJ W
CHEMII (II część): FALE REAKTYWNOŚCI CHEMICZNEJ
- pierścienie Lieseganga
- bijące "serce rtęciowe" (warunkowo)
- zjawisko Benarda (wersja chemiczna
i fotochemiczna)
- wędrujące kolorowe fale
reaktywności chemicznej: reakcja Zaikina-Winfree
- wybuchowa reakcja oscylacyjna
ZA 2 TYGODNIE (21 stycznia) PRZERWA SEMESTRALNA; KOLEJNE SPOTKANIE PO OGŁOSZENIU
4 lutego 2005 KATALIZA
- model działania katalizatora: skakanie
przez poprzeczkę oraz suwak zamka błyskawicznego
- synteza wody na kontakcie palladowym
- spalanie "niepalnych" substancji
(kwas szczawiowy, octan sodu) na kontakcie Cr2O3
- utlenianie amoniaku na kontakcie Cr2O3
- turystyczna kieszonkowa
grzałka benzynowa do rąk
- autokataliza i inhibicja
podczas utleniania azotanami (etanol + kwas azotowy,
samozapłon: azotan amonu + cynk)
- reakcja enzymatyczna (hydroliza skrobi
amylazą ślniy)
- jony katalizują korozję
- hydroliza cukru katalizowana kationitem
sulfonowym
- fotokataliza
- krew: katalizator
chemiluminescencji
- autokataliza w reakcji chloranów z
siarczynami
- zagadka: spalanie cukru (warunkowo: jeśli
uda mi się zdobyć 2 kostki cukru... A
może ktoś mógłby przynieść je ze sobą?)
18.02.05 ZJAWISKA NA GRANICY
FAZ, TRANSPORT SUBSTANCJI (I cz.)
- wyścigi jonów (dyfuzja w żelu)
- napięcie powierzchniowe (eter, kamfora, kwas
fenylooctowy, aceton: jak wykryć cukrzycę u piwosza?)
- osmoza (błony żelazocyjankowe i krzemianowe, rzecz o
kwaszonych ogórkach, napęczniałym jaju i rybach oceanicznych),
- dializa przez celofan (rozdział rodanku amonu i skrobi)
- substancje termochromowe (HgI2, Cu2HgI4,
Ag2HgI4, termochromia napisu na butelce po piwie)
- tryboluminescencja kwasu N-acetyloantranilowego (i cukru)
- ciekłe krzyształy
4.03.05 ZJAWISKA NA GRANICY
FAZ, TRANSPORT SUBSTANCJI (II cz)
- "katalizatory międzyfazowe":
roztwór nadmanganianu w benzenie, katalizator Mąkoszy,
etery koronowe
- pokaz sił odpychania hydrofobowego "w stanie nieważkości"
- inhibitory i katalizatory reakcji w
micelach - reakcja z Fioletem Krystalicznym
- kationit sulfonowy: trudnorozpuszczalny
mocny kwas (oraz anionit)
- chromatografia barwników liści,
chromatografia flamastrów (proszę o
przyniesienie flamastrów na zajęcia)
F
18.03.2005 ZWIĄZKI ADDYCYJNE: KLATRATY, KOMPLEKSY Z PRZENIESIENIEM ŁADUNKU ("charge-transfer")
- "czy jest miejsce dla gościa?" (klatraty
mocznika z węglowodorami)
- klatrat: siarkowodór + hydrochinon
- komplesy CT z czterocyjanoetylenem (TCNE) czyli: zobaczyć aromatyczność...
- konsumujemy kompleksy CT (smacznego!)
- błękitny coctail: sok pomidorowy + woda bromowa (tym razem bez
konsumpcji...)
- rozwór jodu: brązowy czy fioletowy?
- wykrywanie związków organicznych zawierających tlen (kompleksy
CT rodanku żelaza)
- MOED: wskaźnik polarności rozpuszczalników
*****
II BAŁTYCKI FESTIWAL
NAUKI
W programie pokaz demonstracji chemicznych na sali
(27 maja), oraz umożliwienie publiczności wykonanie samodzielne doświadczeń
chemicznych (28, 29 i 30 maja). (widzowie nie muszą rezerwować swojego uczestnictwa).
demonstracja
(27 maja godz. 12, Oliwa, ul. W. Stwosza, Wydz. Mat.-Fiz.-Inf., audytorium 1):
-
F
Skraplanie tlenu i
demonstracja jego właściwości utleniających i paramagnetycznych
-
Świecenie singletowego
tlenu (warunkowo)
-
F
Chemiczna latarka
(chemiluminescencja szczawianów i luminolu, test wykrywania plam krwi,
wojskowe oświetlacze Omniglow)
-
Aktynometr Parkera
(światłomierz chemiczny, blueprint czyli cyjanotypia)
-
Świat w nadfiolecie (proszę
o przyniesienie eksponatów, np. fluoryzującej odzieży)
-
Demonstracja przebiegu
korozji w odczynniku F
ferroksylowym·
-
Demonstracja F
nadnapięcia
-
Siła Lorentza
podczas elektrolizy (silnik elektrochemiczno-hydrodynamiczny, bezszmerowy
napęd okrętu podwodnego "Czerwony Październik")
-
Reaktywność
aktywowanego aluminium
-
Reakcje zegarowe (F
Reakcja Landolta)
-
Reakcja zegarowa
„z wytryskiem” (czyli: "ratuj się, kto może...")
-
Reakcja oscylacyjna Briggsa-Rauschera·
-
Wędrujące F
fale
reaktywności chemicznej (samorzutny Akt Kreacji...)
-
Pierścienie F
Lieseganga
-
Wybuchowa reakcja
oscylacyjna
-
Katalizator międzyfazowy
-
Zobaczyć „F
aromatyczność”
-
F
Synteza wody na
katalizatorze platynowym
-
Turystyczny F
grzejnik
katalityczny
-
Chemiczne środki dymotwórcze
(demonstracja świecy dymnej)
-
Modele w dydaktyce
chemicznej
-
Wybuchowe właściwości
F
gazu ziemnego (demonstracja ku przestrodze: przed budynkiem, po zakończeniu pokazu w
sali...)
samodzielne
wykonywanie doświadczeń, pod nadzorem (28, 29 i 30 maja godz. 12-16 non
stop, Oliwa, ul. W. Stwosza, przed budynkiem Wydz.
Mat.-Fiz.-Inf.):
-
Enzymatyczna
hydroliza skrobi (pokaz szybkości działania amylazy śliny)
-
Enzymatyczny
rozkład nadtlenku wodoru (skuteczność działania katalazy kartofla)
-
Enzymatyczna
hydroliza mocznika (działanie F
ureazy z ziaren soi)
-
Pomiar
zawartości glukozy w moczu lub enzymatyczny
pomiar zawartości tlenu w powietrzu (pakiet F
antyoksydacyjny z
opakowania orzeszków ziemnych)...
-
Naturalne
wskaźniki pH (F
antocyjany)
-
F
Chromatografia
cienkowarstwowa tuszu flamastrów (proszę o
przyniesienie eksponatów do analizy)
-
Substancje
F
termochromowe·
-
Test
smakowy: bardzo gorzka ośmioacetylosacharoza oraz bardzo słodkie
aminokwasy
-
Napięcie
powierzchniowe i detergenty (kamfora, kwas fenylooctowy, kwas oleinowy)
-
Właściwości
F
magnetyczne tlenku żelaza, tlenku manganu, błękitu pruskiego, i
paramagnetycznych innych soli nieorganicznych, „odczytywanie”
zapisu magnetycznych kart telefonicznych i bankomatowych, „magnetyczny
urok” banknotów dolarowych (proszę o
przyniesienie banknotów dolarowych USA do ew. kontroli ich autentyczności),
magnesy nowej generacji.
-
Test
działania Stosu Volty (ogniwo w ustach), romantyczna wersja
eksperymentu Galvaniego...
-
F
Srebrne
i złote monety - z miedzianych (do produkcji złotych
monet proszę o przyniesienie ze sobą miedzianych monet 1-centowych USA lub
1,2, 5-eurocentówek)
-
Samodzielnie
srebrzymy szkło
-
Aktynometr
Parkera
-
Rozniecanie
ognia
Zapraszam
w tym czasie do dyskusji na tematy chemiczne...
(program
może się jeszcze zmienić...)
Tomasz Pluciński
tomek@chem.univ.gda.pl
5 marca 2004
WZNOWILIŚMY
CYKL OTWARTYCH
SPOTKAŃ - POKAZÓW
ATRAKCYJNYCH, MAŁO ZNANYCH DOŚWIADCZEŃ
CHEMICZNYCH (cykl przewidziany jest na 3 lata).
ZAJĘCIA ADRESOWANE SĄ
DO OSÓB INTERESUJĄCYCH SIĘ CHEMIĄ:
UCZNIÓW, NAUCZYCIELI CHEMII, STUDENTÓW
CO TYDZIEŃ
(zmiana!),
W PIĄTKI
o godz. 17.00,
w sali 112 NA WYDZIALE CHEMII U.G.
(WRZESZCZ, ul.
Sobieskiego 18)
DOJAZD AUTOBUSEM 115 z WRZESZCZA (DWORZEC PKP) lub z GDAŃSKA
CZAS POKAZU: ok. 2 GODZINY
INFORMACJE O SZCZEGÓŁACH NAJBLIŻSZEGO
SPOTKANIA
MOŻNA ZNALEŹĆ NA STRONIE INTERNETOWEJ:
F
www.chem.univ.gda.pl/~tomek/
lub na TABLICY OGŁOSZEŃ W BUDYNKU
lub TELEFONICZNIE: ...3450-341
(daty, program i kolejność mogą ulegać częstym
zmianom)
PLANOWANE TEMATY POKAZÓW:
5.03.2004 PREZENTACJA
PRZYKŁADOWYCH POKAZÓW ZAPLANOWANYCH NA CAŁY TRZYLETNI CYKL (fotochemia,
reakcje enzymatyczne, chemia "kuchenna", kinetyka chemiczna, kataliza,
elektrochemia, reakcje wybuchowe, modele fizyczne w dydaktyce, transport
substancji i in.)
12.03.2004 FOTOCHEMIA I
cz. (FLUORESCENCJA, FOSFORESCENCJA, TRYBOLUMINESCENCJA)
- fluorescencja węglowodorów
i barwników organicznych, zależność od stężenia (jak
bada się przebieg wód podziemnych?)
- czerwona
fluorescencja zielonego chlorofilu
- fluorescencyjne
wskaźniki pH (chinina, naftole)
- fluorescencja związków
uranu
- działanie
wybielacza optycznego proszku do prania
- "świat w
ultrafiolecie": identyfikacja przedmiotów, systemy
zabezpieczenia banknotów i dokumentów, fluorescencja wnętrza
oczu (bardzo proszę o przyniesienie
na spotkanie próbek różnych banknotów, dokumentów,
oraz barwnej konfekcji)
- obserwacja
parowania rtęci, "dziura ozonowa"
- fluorescencja
defektów sieci krystalicznej KCl domieszkowanego SbCl3
- fosforescencja w
niskich temperaturach, wysokotemperaturowa fosforescencja
barwników w szkliwach i na innych matrycach
- tryboluminescencja
kwasu N-acetyloantranilowego oraz cukru
Jest możliwość
zamówienia (z przedpłatą) oświetlaczy chemicznych f-my
F
OMNIGLOW
18 marca
(czwartek) o godz. 12.00 DODATKOWE DEMONSTRACJE Z OKAZJI
TARGÓW "AKADEMIA": CHEMIA
"KUCHENNA" Audytorium
3, Wydział MAT-FIZ w Oliwie, ul. W. Stwosza
19.03.2004
FOTOCHEMIA II cz. (CHEMILUMINESCENCJA - świecenie podczas
reakcji chemicznych, na zimno)
- prosty sposób
otrzymywania białego fosforu, świecenie białego
fosforu, sporządzanie zawiesiny fosforu w wazelinie, F
świecenie
par fosforu
- czerwone świecenie
wzbudzonego (singletowego)
tlenu gazowego
- świecenie podczas
utleniania pirogalolu
- reakcja Wedekinda
(świecenie związków magnezoorganicznych)
- chemiluminescencja luminolu: aktywatory świecenia, śledzenie przebiegu
korozji miedzi, reakcja zegarowa "z błyskiem",
identyfikacja plam krwi
- wysokowydajna
chemiluminescencja: F
chemiczna latarka , promocja oświetlaczy
chemicznych firmy Omniglow
- bioluminescencja bakterii (przełożone
na następne spotkanie) L
26.03.2004 FOTOCHEMIA
III cz. (REAKCJE FOTOCHEMICZNE)
- fotobromowanie węglowodorów
- wybuchowa Mfotosynteza chlorowodoru
- fotochromia
ditizonianu rtęci: niebieski-pomarańczowy
- sitodruk:
polimeryczne emulsje chromianowe
- światłoczułość
układu: Fe3+
/ C2O42−
. Chemiczny aktynometr (światłomierz)
- światłoczułość
soli dwuazoniowych, papiery do azotypii (kopiowania)
- fotoliza barwników
na katalizatorze półprzewodnikowym (błękitu
metylenowego na TiO2, warunkowo)
- (w zamian) podstawa syntezy barwnika w procesie
fotografii kolorowej, zasada "tripaku"
- bioluminescencja bakterii (przełożone
z poprzedniego spotkania)
- czerwona chemiluminescencja
singletowego tlenu (może tym razem będzie lepiej widoczna...)
Jest możliwość
zamówienia (z przedpłatą) magnesów neodymowych nowej generacji... Zamówienie
jest gotowe do odbioru. tel 3450-341.
2.04 REAKCJE
ENZYMATYCZNE
- katalaza kartofla
- peroksydaza
chrzanu
- oksydaza
polifenolowa jabłka
- oksydaza glukozowa
(oznaczanie glukozy w moczu, pakiety antyoksydacyjne)
- ureaza pestek dyni
lub soi
- anhydraza węglanowa
krwi
- amylazy śliny
- proteaza ananasa
lub kiwi oraz enzymatycznego proszku do prania
16.04 CHEMIA "KUCHENNA"
- krótki egzamin: wybielacz optyczny,
enzymy itd...
- chemia "kuchenna" w dydaktyce: śruby i nakrętki czyli obliczenia stechiometryczne;
słona
zupa czyli stężenie i ilość substancji w roztworze; mieszanie
grochu i kaszy czyli przyczyna kontrakcji; bajka o Kopciuszku czyli
zasada dializy;
- detergenty gazowe (eter) i ciekłe (kwas
oleinowy)
- ozdobne szkło uranowe, srebrzenie szkła
(lustra)
- czyszczenie sreber i poczernianie biżuterii
- równowaga w wodzie sodowej
- odczyn wody wodociągowej, wody po
przegotowaniu, wody sodowej itp.
- paradoks tlenowy korozji (dlaczego
zapiekają się śruby...)
- akumulator gazowy
- samoorganizacja na patelni i na
niebie...
- odcisk palca w kryminalistyce
- wywabianie plam
- proszek do pieczenia i piłka tenisowa
czyli ogrzewanie soli amonowych
- rozniecanie ognia
- marnotrawstwo i ekstrakcja czyli jak nie
należy płukać...
- zagrożenie wybuchowe gazem ziemnym
najbliższe
demonstracje chemiczne: 27-30 maja II Festiwal Nauki
www.festiwal.gda.pl
Będzie możliwość wzięcia
udziału zarówno w pokazach, jak i samodzielnie wykonywanych eksperymentach.
Szczegóły wkrótce...
ciąg dalszy nastąpi...
25 października
2002 WZNOWILIŚMY
CYKL OTWARTYCH
SPOTKAŃ - POKAZÓW
ATRAKCYJNYCH, MAŁO ZNANYCH DOŚWIADCZEŃ
CHEMICZNYCH (trzecia część).
(CYKL ZOSTAŁ ZAKOŃCZONY
W LUTYM 2003)
ZAJĘCIA ADRESOWANE SĄ
DO OSÓB INTERESUJĄCYCH SIĘ CHEMIĄ:
UCZNIÓW, NAUCZYCIELI CHEMII, STUDENTÓW
CO DWA TYGODNIE,
W PIĄTKI o godz. 17.00,
w sali 112 NA WYDZIALE CHEMII U.G.
(WRZESZCZ, ul.
Sobieskiego 18)
DOJAZD AUTOBUSEM 115 z
WRZESZCZA (DWORZEC PKP) lub z GDAŃSKA
CZAS POKAZU: ok. 2 GODZINY
INFORMACJE O SZCZEGÓŁACH NAJBLIŻSZEGO
SPOTKANIA
MOŻNA ZNALEŹĆ NA STRONIE
INTERNETOWEJ:
www.chem.univ.gda.pl/~tomek/
lub na TABLICY OGŁOSZEŃ W BUDYNKU
lub TELEFONICZNIE: ...3450-341
(daty, program i kolejność mogą ulec zmianom)
PLANOWANE TEMATY POKAZÓW:
25.10.2002 WŁAŚCIWOŚCI SUBSTANCJI
W NISKICH TEMPERATURACH
- ciekły azot
- krucha guma
- ołowiany dzwonek i rtęciowy młotek
- krucha róża
- biała siarka
- fluorescencja i fosforescencja w niskich temperaturach
- skraplanie tlenu
- wybuchowy papieros
- paramagnetyzm tlenu
8.11.2002 ELEKTROCHEMIA: PROCESY
WYMUSZONE
- prawa Faradaya (elektroliza Na2SO4)
- elektroliza H2O2
- wskaźniki biegunowości
- elektroliza prądem zmiennym
- "żywa woda", "martwa
woda"
- elektrografia: analiza stopów Cu Ni Fe
- prostownik elektrolityczny
- synteza elektrolityczna węglowodorów (Kolbego)
- akumulator ołowiowy, gazowy,
cynkowo-bromowy (i inne)
- siła Lorentza podczas
elektrolizy (pompa magneto-elektrochemiczno-hydrodynamiczna)
22.11.2002 ELEKTROCHEMIA: PROCESY
SAMORZUTNE
- reakcja redoks na sposób chemiczny i
elektrochemiczny (rola przewodnictwa jonowego)
- stos elektryczny Volty (z
monet)
- "wstrząsająca"elektrochemia
("żywy mostek")
- nadnapięcie wydzielania wodoru: Zn -
Cu - Pt; amalgamowany cynk; złote i srebrne monety
- z miedzianych
- niezwykła reaktywność amalgamowanego
glinu
- srebro wypiera wodór z kwasów ?
- pulsujące serce rtęciowe (będzie powtórzone w przyszłości,
bo kiepsko się udało...)
- korozja żelaza w odczynniku ferroksylowym;
obszary katodowe i anodowe, rola stresu mechanicznego; ochrona - protektory
katodowe, paradoks tlenowy korozji
- PANI (polianilina
) - jednowymiarowy półprzewodnik organiczny
6.12.2002
MODELE FIZYCZNE PROCESÓW
CHEMICZNYCH
(może być szczególnie przydatne dla
osób zajmujących się dydaktyką chemii...)
- dydaktyka w wydaniu księdza Józefa Tischnera
...
- śruby i nakrętki (definicja mola,
obliczenia stechiometryczne, skręcalność optyczna roztworu enancjomeru)
- słona zupa (stężenie molowe a ilość
moli)
- groszki i kasza (kontrakcja)
- wypływająca woda (kinetyka chemiczna)
- ciecz w U-rurce (równowaga chemiczna)
- oscylator solankowy, króliki i lisy,
zachowanie tłumu (oscylacje chemiczne, samoorganizacja przestrzenna)
- potrząsanie groszkami, bajka o Kopciuszku (entropia i
kryterium samorzutności)
- skakanie przez kijek (energia aktywacji w reakcji katalizowanej)
- suwak zamka błyskawicznego (efekt steryczny
katalizatora)
- "seks" elektronów (żart...)
(tworzenie wiązania atomowego, reaktywność rodników)
20.12.2002 M
GWAŁTOWNE REAKCJE
CHEMICZNE
- bezpieczeństwo pracy w chemii i
pirotechnice
- zwęglanie kwasem siarkowym
- utlenianie azotanami: HNO3 +
etanol (autokataliza i inhibicja); azotan amonu + cynk
- reakcje metali z wodą
- chlorany i dwutlenek chloru
- samozapłon białego fosforu
- zagrożenie pożarowe tlenem
- zagrożenie wybuchowe gazem ziemnym
- synteza wody na katalizatorze palladowym
- wybuchowe właściwości trotylu, azydków,
jodku azotu
- mieszaniny dymotwórcze
- reaktywność "napiętych" węglowodorów
cyklicznych: terpentyna + jod
- reakcja "półtorajodku półtoraetyloglinu"
z wodą (przełożone)
(data zostanie ustalona później) TECHNIKI CHEMICZNE W
FOTOGRAFII SREBROWEJ (warunkowo)
- światłoczułość bezpośrednia (dawna
fotografia)
- wywoływanie negatywowe
- nietypowe utrwalacze
- osłabianie równomierne i superproporcjonalne
- halotypia
- wzmacniacz chromowy
- tonowanie jednobarwne (brązowe, żółte,
niebieskie i czerwone)
- proces odwracalny (pozytywowy)
- wywoływanie barwne z komponentem sprzęgającym
- fotografia "natychmiastowa"
17.01.2003 RÓWNANIE REAKCJI, A
RZECZYWISTY PRZEBIEG REAKCJI
- miareczkowanie Na2CO3
- HCl
- reakcje osadów przebiegające wbrew iloczynowi
rozpuszczalności
- dodatek reduktora powoduje utlenianie!
- krytycznie o "szeregu napięciowym"
i możliwości zachodzenia różnych reakcji redoks (srebro
wypiera wodór z kwasów!)
- reakcja KIO3 + KI
(wykrywanie bardzo słabych kwasów)
- sposób dozowania ma wpływ na wynik
reakcji: utlenianie siarczynu chloranem
- algebraiczna procedura zapisywania równań
reakcji
- reakcje "niestechiometryczne":
nadmanganian + nadtlenek wodoru; formalina + nadtlenek
wodoru
- reakcja "półtorajodku półtoraetyloglinu"
z wodą (zaległe)
31.01.2003
REAKCJE "INNE"
(w dwóch częściach)
- wolne rodniki (dwutlenek azotu,
anionorodniki i kationorodniki naftalenu, antracenu; ketyle)
- uwadnianie Co2+ (chemiczny termometr)
- "piszczałka wodorowa"
- rakieta na pianę wodorowo-tlenową (światowa
premiera!)
- wskaźniki pH kwiatów i warzyw (kolorowa
kapusta)
- właściwości magnetyczne MnO2 ,
błękitu pruskiego i Fe3O4 ; oglądamy karty
magnetyczne; "magnetyczny" urok dolarów
USA $
- smak: smak enancjomerów
aminokwasów (bardzo słodki aminokwas; jesteśmy dyssymetryczni!);
bardzo gorzki cukier (ośmioacetylosacharoza); glutaminian sodu
- smakowy "wypełniacz"
14.02.2003
REAKCJE "INNE" (druga część)
- pomiar masy cząsteczkowej gwizdkiem
- zapach: pochodne
siarkowe i azotowe; synteza zapachu prażonej kukurydzy; "pecunia
non olet" - rozpoznawanie metali po zapachu; policyjne środki łzawiące: omega-chloroacetofenon
- nietypowe trucizny
- nietypowe nazewnictwo chemiczne (ćwiczenie
dykcji)
- program "na życzenie"...
- reakcja zegarowa "z
wytryskiem"
- reakcja Landolta
- reakcja oscylacyjna Briggsa-Rauschera
- eksplozja mieszaniny gazu z tlenem
- działanie katalazy
Z OKAZJI
ORGANIZOWANYCH DNI OTWARTYCH U.G. - DODATKOWE SPOTKANIE:
19 marca 2003 o godz. 11.00 w AUDYTORIUM 3 w
BUDYNKU WYDZ. MAT.-FIZ. w OLIWIE, ul. W. Stwosza.
CHEMIA NA CODZIEŃ... (pokazy)
- wskaźniki pH kwiatów i warzyw (kolorowa kapusta)
- właściwości magnetyczne; oglądamy karty magnetyczne;
"magnetyczny" urok dolarów USA
- złote i srebrne monety - z miedzianych
- stos elektryczny Volty (z monet) i "wstrząsająca"
elektrochemia ("żywy mostek")
- korozja elektrochemiczna żelaza, rola stresu mechanicznego;
ochrona - protektory
- zagrożenie wybuchowe gazem ziemnym
- turystyczna kieszonkowa grzałka
benzynowa do rąk
- światłoczułość układu: Fe3+
/ C2O42− . Chemiczny światłomierz
- katalaza kartofla; ew.:
proteaza ananasa lub kiwi oraz
enzymatycznego proszku do prania; ew. oksydaza glukozowa
- chromatografia barwników liści, chromatografia
flamastrów
- smak: smak enancjomerów aminokwasów (bardzo słodki
aminokwas; bardzo gorzki cukier (ośmioacetylosacharoza);
- zapach niektórych związków
- substancje termochromowe (Cu2HgI4,
termochromia napisu na butelce po piwie)
- "świat w ultrafiolecie":
identyfikacja przedmiotów, systemy zabezpieczenia banknotów i dokumentów,
fluorescencja wnętrza oczu (bardzo proszę o przyniesienie na spotkanie
próbek różnych banknotów, dokumentów, oraz barwnej konfekcji)
- krew: katalizator chemiluminescencji
- mieszaniny dymotwórcze
- potrząsanie groszkami, bajka o Kopciuszku,
przedświąteczne porządki (entropia i kryterium samorzutności)
- suwak zamka błyskawicznego (działanie katalizatora)
Powyższy spis jest tymczasową propozycją
programu. Ile z nich uda się przeprowadzić w ciągu 45 minut - zobaczymy...
PROGRAM
NA JESIEŃ 2001 (już zakończony):
26.10.2001 NIETYPOWA
KINETYKA I cz: REAKCJE "ZEGAROWE"
- reakcja formalinowa
- model hydrauliczny kinetyki chemicznej
- reakcja Harcourta
- reakcja nadsiarczanowa
- reakcja Landolta i jej niezliczone kombinacje, nieliniowość
w reakcjach chemicznych
9.11.2001 NIETYPOWA
KINETYKA II cz: USTALANIE RÓWNOWAGI CHEMICZNEJ
- model hydrauliczny równowagi chemicznej
- "błękitna kolba" (glukoza - błękit
metylenowy); równowagi w roztworze cukru
- -jej wersja wielobarwna
- zobojętnianie wody sodowej, działanie anhydrazy węglanowej
krwi
- "diabelski koktail" - reakcja zegarowa "z
błyskiem i wodotryskiem" (miedziowo-cyjankowa)
23.11.2001 NIETYPOWA
KINETYKA III cz: ZJAWISKA SAMOORGANIZACJI W CHEMII: REAKCJE
OSCYLACYJNE
- warunki powstania samoorganizacji, "termodynamiczne
ZOO"
- modele oscylatorów: -solankowy, -elektryczny, -model A.Lotki,
-ekologiczny
- reakcja oscylacyjna Biełousowa-Żabotyńskiego
- inne wersje reakcji B-Ż
- reakcja Briggsa-Rauschera
- (na "bis":
bioluminescencja bakterii)
7.12.2001 ZJAWISKA SAMOORGANIZACJI
PRZESTRZENNEJ W
CHEMII (II część): FALE REAKTYWNOŚCI CHEMICZNEJ
- pierścienie Lieseganga
- bijące "serce rtęciowe"
- zjawisko Benarda (wersja chemiczna
i fotochemiczna)
- wędrujące kolorowe fale
reaktywności chemicznej: reakcja Zaikina-Winfree
- wybuchowa reakcja oscylacyjna
21.12.2001 KATALIZA
- model działania katalizatora: skakanie
przez poprzeczkę oraz suwak zamka błyskawicznego
- synteza wody na kontakcie palladowym
- spalanie "niepalnych" substancji
(kwas szczawiowy, octan sodu) na kontakcie Cr2O3
- turystyczna kieszonkowa
grzałka benzynowa do rąk
- autokataliza i inhibicja
podczas utleniania azotanami (etanol + kwas azotowy,
samozapłon: azotan amonu + cynk)
- jony katalizują korozję
- fotokataliza
- krew: katalizator
chemiluminescencji
4.01.2002 ZJAWISKA NA GRANICY
FAZ, TRANSPORT SUBSTANCJI (I cz.)
- wyścigi jonów (dyfuzja w żelu)
- napięcie powierzchniowe (eter, kamfora, kwas
fenylooctowy, aceton: jak wykryć cukrzycę u piwosza?)
- osmoza (błony żelozacyjankowe i krzemianowe, rzecz o
kwaszonych ogórkach, napęczniałym jaju i rybach oceanicznych),
- dializa przez celofan (rozdział rodanku amonu i skrobi)
- substancje termochromowe (HgI2, Cu2HgI4,
Ag2HgI4, termochromia napisu na butelce po piwie)
- tryboluminescencja kwasu N-acetyloantranilowego (i cukru)
1.02.2002 ZJAWISKA NA GRANICY
FAZ, TRANSPORT SUBSTANCJI (II cz)
- "katalizatory międzyfazowe":
roztwór nadmanganianu w benzenie, katalizator Mąkoszy,
etery koronowe
- inhibitory i katalizatory reakcji w
micelach
- kationit sulfonowy: trudnorozpuszczalny
mocny kwas (oraz anionit)
- chromatografia barwników liści,
chromatografia flamastrów (proszę o
przyniesienie flamastrów na zajęcia)
15.02.2002 ZWIĄZKI ADDYCYJNE:
KLATRATY, KOMPLEKSY Z PRZENIESIENIEM ŁADUNKU ("charge-transfer")
- "czy jest miejsce dla gościa" (klatraty
mocznika z węglowodorami)
- klatrat: siarkowodór + hydrochinon
- komplesy CT z czterocyjanoetylenem (TCNE)
- błękitny coctail: sok pomidorowy + woda bromowa
- rozwór jodu: brązowy czy fioletowy?
- wykrywanie związków organicznych zawierających tlen (kompleksy
CT rodanku żelaza)
- MOED: wskaźnik polarności rozpuszczalników
PONIŻEJ OGŁOSZENIA
Z UBIEGŁEGO ROKU
TEMATY
PIERWSZYCH POKAZÓW (WIOSNA 2001):
23.02.2001 PREZENTACJA
PRZYKŁADOWYCH POKAZÓW ZAPLANOWANYCH NA CAŁY DWULETNI CYKL
16.03.2001 FOTOCHEMIA I
cz. (FLUORESCENCJA, FOSFORESCENCJA, TRYBOLUMINESCENCJA)
- fluorescencja węglowodorów
i barwników organicznych, zależność od stężenia (jak
bada się przebieg wód podziemnych?)
- czerwona
fluorescencja zielonego chlorofilu
- fluorescencyjne
wskaźniki pH (chinina, naftole)
- fluorescencja związków
uranu
- działanie
wybielacza optycznego proszku do prania
- "świat w
ultrafiolecie": identyfikacja przedmiotów, systemy
zabezpieczenia banknotów i dokumentów, fluorescencja wnętrza
oczu (bardzo proszę o przyniesienie
na spotkanie próbek różnych banknotów, dokumentów,
oraz barwnej konfekcji)
- obserwacja
parowania rtęci, "dziura ozonowa"
- fluorescencja
defektów sieci krystalicznej KCl domieszkowanego SbCl3
- fosforescencja w
niskich temperaturach, wysokotemperaturowa fosforescencja
barwników w szkliwach i na innych matrycach
- tryboluminescencja
kwasu N-acetyloantranilowego oraz cukru
DODATKOWE
ZAJĘCIA Z OKAZJI "TARGÓW" WE WTOREK 20.03 o godz. 11.00
w
audytorium 3 w budynku MAT-FIZ, Oliwa ul. Wita Stwosza "ZJAWISKA
SAMOORGANIZACJI W CHEMII (i nie tylko)"
30.03.2001
FOTOCHEMIA II cz. (CHEMILUMINESCENCJA - świecenie podczas
reakcji chemicznych, na zimno)
- prosty sposób
otrzymywania białego fosforu, świecenie białego
fosforu, sporządzanie zawiesiny fosforu w wazelinie, świecenie
par fosforu
- czerwone świecenie
wzbudzonego (singletowego)
tlenu gazowego
- świecenie podczas
utleniania pirogalolu
- reakcja Wedekinda
(świecenie związków magnezoorganicznych)
- chemiluminescencja
luminolu: aktywatory świecenia, śledzenie przebiegu
korozji miedzi, reakcja zegarowa "z błyskiem",
identyfikacja plam krwi
- wysokowydajna
chemiluminescencja: F
chemiczna latarka
13.04.2001 FOTOCHEMIA
III cz. (REAKCJE FOTOCHEMICZNE)
- fotobromowanie węglowodorów
- wybuchowa Mfotosynteza chlorowodoru
- fotochromia
ditizonianu rtęci: niebieski-pomarańczowy
- sitodruk:
polimeryczne emulsje chromianowe
- światłoczułość
układu: Fe3+
/ C2O42−
. Chemiczny aktynometr (światłomierz)
- światłoczułość
soli dwuazoniowych, papiery do azotypii (kopiowania)
- fotoliza barwników
na katalizatorze półprzewodnikowym (błękitu
metylenowego na TiO2)
27.04.2001 REAKCJE
ENZYMATYCZNE
- katalaza kartofla
- peroksydaza
chrzanu
- oksydaza
polifenolowa jabłka
- oksydaza glukozowa
(oznaczanie glukozy w moczu, pakiety antyoksydacyjne)
- ureaza pestek dyni
lub soi
- anhydraza węglanowa
krwi
- amylazy śliny
- proteaza ananasa
lub kiwi oraz enzymatycznego proszku do prania
Tomasz Pluciński
tomek[at]chem.univ.gda.pl